Student Prawa

a) Teoretyczne podstawy anarchizmu kolektywistycznego stworzył

przede wszystkim Rosjanin, Michał A. Bakunin ( 1814 – 1876 ), aktywny działacz ruchu antydespotycznego. Teorię swego anarchizm u wyłożył w pracach: Bóg i państwo 1871, Niemieckie cesarstwo bata i rewolucja społeczna 1871, oraz Państwo i anarchia 1873. Bakunin odrzucił tezę Proudhona o potrzebie utrzymania własności prywatnej, przeciwstawiając jej postulat kolektywizmu, tzn. uspołecznienia środków produkcji. Jego ideałem było połączenie jednostek w grupy wytwórcze, a tych z kolei w większe grupy terytorialne, któryby wspólnie prowadziły produkcję. W ślad za Saint – Kimonem żądał Bakinin zniesienia praw dziedziczenia własności. Od tego należałoby w ogóle rozpocząć proces rewolucji socjalnej. Zdaniem autora, można by w ten sposób osiągnąć ekonomiczne zrównanie wszystkich klas , jako ukoronowania pierwszego etapu na drodze do likwidacji własności indywidualnej w dalszej perspektywie. Oparciem dla tego programu była naiwna wiara „w naturalny instynkt społeczny ludzi.

Ostatecznym rozwiązaniem kwestii społecznych byłoby dopiero zniesienie państwa. Państwo identyfikował zatem Bakunin z aparatem przemocy, wykluczając sytuację, w której ten aparat mógłby faktycznie reprezentować – w warunkach socjalistycznych w postaci dyktatury proletariatu – interesy mas.

Urzeczywistnienie anarchio – kolektywistycznego społeczeństwa wyobrażał sobie Bakunin inaczej niż jego poprzednik, Proudhon. Odrzucał ideę stopniowania przemian; opowiadał się na natychmiastowym zniesieniem państwa. Wierzył w możliwość żywiołowego rozwoju rewolucji po wybuchu wywołanym przez tajną organizację spiskową. Rewolucję utożsamiał z terrorem.