Student Prawa

Istotną częścią składową materializmu historycznego były poglądy Marksa i

Engelsa na państwo i prawo. Państwo i prawo to zjawiska historyczne; są one rezultatem określonego stadium rozwoju społecznego i stanowią instrument panowania jednej klasy nad innymi klasami.

Cechą państwa opartego na wyzysku jest istnienie publicznej władzy, która

jest oddzielona od mas ludowych i którą sprawują specjalne siły, takie jak np. wojsko, czy zastęp specjalistów od polityki, aparat biurokracji, policja, wywiad, itp.

Państwo działające w obronie istniejącego ustroju ekonomicznego, który wyraża interesy klasy panującej, tworzy również prawo, tzn. określony system norm, odzwierciedlających wolę tej klasy, mających walor przymusu i zabezpieczonych sankcją władzy. Będąc odbiciem określonych stosunków ekonomicznych, stosunków produkcji i własności, prawo utrwala je i sprzyja ich dalszemu rozwojowi. Prawo jest więc wolą klasy panującej, podniesioną do rangi ustawy. Państwo i prawo – twierdzili Marks i Engels – stanowią najważniejszy element nadbudowy społeczeństw klasowych, a mianowicie jej część polityczną.

Marksizm stworzył teorię typów i form państwa, teorię, która zwłaszcza po drugiej woj nie światowej będzie intensywnie wcielana do praktyki politycznej i nauk społecznych.

Marksizm dowodził, że historycznie następujące po sobie typy państw: niewolnicze, feudalne, kapitalistyczne – są wyrazem panowania historycznie po sobie następujących klas wyzyskiwaczy, właścicieli niewolników, feudałów oraz burżuazji. W ramach każdego typu państwa istnieją różne formy państwa. Typ państwa zależy od historycznie określonego, ekonomicznego ustroju społeczeństwa, od tego, jaka klasa znajduje się u władzy; formy państw zależą natomiast od konkretnych warunków historycznych, rozwoju danego kraju, od tego, na jakim szczeblu rozwoju danej formacji znajduje się społeczeństwo, od stopnia pogłębiania się i zaostrzenia sprzeczności klasowych, od istniejącego układu sił klasowych itp.

Engels w swej krytyce programu erfurckiego niemieckiej partii socjaldemokratycznej wyraził pogląd, że specyficzną formą dyktatury proletariatu jest republika demokratyczna. Rzecz prosta, Engels miał tu na myśli nie republikę parlamentarną typu zachodniego, lecz republikę o nowej treści klanowej.