Student Prawa

Filozoficzną podstawą marksizmu, światopoglądem stał się materializm dialektyczny. Światopogląd ten nazywali jego twórcy materializmem dialektycznym dlatego, że metoda badania zjawisk przyrody, społeczeństwa i myślenia była dialektyczna, czyli antymetafizyczna, a jego wyobrażenia o świecie, podstawowe problemy onto i gnoseologiczne, teoria filozoficzna – konsekwentnie materialistyczna. Zasadniczą cechą tej filozofii było to, że chciała ona nie tylko objaśniać świat, ale równocześnie zmierzała do jego przeobrażenia.

Marks i Engels doszli do wniosku, że świat stanowi jedną spoistą całość, w stosunku do której każde poszczególne zjawisko, każdy poszczególny przedmiot występuje jako część tej całości. Żadne zjawisko i zdarzenie nie istnieje poza obrębem związku z innymi zjawiskami; nie może ono występować nie wchodząc równocześnie w styczność z mnóstwem innych zjawisk i zdarzeń. Jedność świata wyrażona wszechzwiązkiem zjawisk i zdarzeń, nie oznaczała jednak dla Marka i Engelsa jedności skostniałej, odpornej na zmiany. Przeciwnie: świat znajduje się w stanie nieustannego ruchu, zmian i rozwoju. Stąd też należy poszczególne zjawiska badać zawsze z punktu widzenia ich powstawania, rozwoju i obumierania. Środkiem przekształcenia możliwość  w rzeczywistość jest praktyka działania ludzi.

Marksizm przypomniał nie tylko to, że przedmioty i zjawiska otaczającego nas świata należy ujmować w ich ruchu i przeobrażeniu się, lecz również wskazał, jak odbywa się nieustanne powstawanie nowego w przyrodzie i społeczeństwie, jakie są drogi i jakie formy przechodzenia od jednego do drugiego stanu jakościowego. Tę stronę zagadnienia ujęli twórcy marksizmu w prawo, mówiące o rozwoju jako o przechodzeniu zmian ilościowych w jakościowe, od dawnego stanu jakościowego do nowego stany jakościowego. Na tej podstawie sformułowali generalną dyrektywę, że proces rozwoju należy pojmować nie jako ruch po kole, nie jako zwykłe powtarzanie się tego, co już było i minęło, lecz jako ruch postępowy, jako ruch po linii wstępującej, jako przechodzenie od dawnego stanu ilościowego do nowego stanu jakościowego, jako rozwój od tego, co proste, do tego co złożone, od szczebli niższych ku wyższym.

Punktem wyjścia marksowskiego materializmu było uznanie materialności świata. Jedyną podstawą i źródłem nieskończonej różnorodności zjawisk jest materia. Materia znajduje się w ciągłym ruchu i rozwoju. Ruch materii to zasadnicza forma jej istnienia; jakościowo różne formy ruchu materii są nierozerwalnie związane z odpowiadającymi im jakościowo różnymi przedmiotami materialnymi.

Drugą podstawową cechą marksowskiego materializmu filozoficznego jest uznanie pierwotności materii i wtórności świadomości. Materia – twierdzili Marks i Engels – jest obiektywną rzeczywistością, istniejącą poza świadomością i niezależnie od niej. Świadomość jest właściwością wysoko zorganizowanej materii, zdolnością naszego mózgu do odzwierciedlania istniejącego poza nami świata materialnego. Świat rozwija się według obiektywnych praw ruchu materii i nie wymaga żadnego ducha świata.  Twierdzili, że świat i rządzące nim prawa są w zupełności poznawalne, aczkolwiek jeszcze nie w pełni poznane.