Student Prawa

Martin Luther ( Luter 1483 – 1546 ), zakonnik augustiański i doktor teologii na uniwersytecie w Wittemberdze, wystąpił w 1517 . przeciw sprzedaży odpustów. Dał tym hasło do rozpoczęcia reformacji. Trzy lata później spalił publicznie potępiającą go bullę papieską, a na sejmie w Wormacji w 1521 r. odmówił odwołania swych poglądów. Antyklerykalne hasła zyskiwały mu sympatie stan ów Rzeszy; mieszczaństwo oklaskiwało jego wystąpienia jako zapowiedź polepszenia swych pozycji gospodarczych i wpływów politycznych, szlachta widziała w nim obrońcę interesów narodowych, zaś książęta uważali go za sojusznika w walce o umocnienie własnego zwierzchnictwa terytorialnego.

Jako teolog nawiązywał Luter do augustianizmu. Przejął od św. Augustyna tezę o całkowitym upadku natury ludzkiej. Na skutek grzechu pierworodnego człowiek stał się niewolnikiem diabła i ani chrzest, ani spowiedź, ani dobre uczynki nie mogą go uczynić dobrym. Człowiek może zbliżyć się do Boga tylko przez wiarę, przez zdanie się na jego łaskę i uświadomienie sobie własnej nicości. Wierny nie potrzebuje do tego ani księdza, ani papieża, ani innych pośredników. Głos Boga tkwi w Piśmie Świętym, w Biblii, która umożliwia człowiekowi poznanie autentycznych prawd wiary. Luter, który jako pierwszy dokonał przekładu Biblii na język niemiecki, nie uważał jednak, że każdy człowiek ma możność, na własny subiektywny sposób dokonywać interpretacji Pisma. To prawo zastrzegł Luter sobie. Arbitralność wywodziła się z przekonania o własnej nieomylności: tylko jego wykładnia Pisma jest zgodna z nauką Boga. Autorytet kościoła zastępował więc Luter autorytetem własnej osoby.

Od św. Augustyna pochodziła też druga teza Lutra – o kościele jako niewidzialnym związku wszystkich wierzących. Członkami kościoła są wszyscy wierzący, a jego głową jest sam Chrystus. W kościele tym wszyscy są wolni i równi; wszyscy pełnią funkcje kapłańskie. Nie oznacza to, by wszyscy wierni mogli rozstrzygać o sprawach religii. Luter był przeciwny demokratyzacji kościoła. Zmuszony do szukania poparcia władzy świeckiej wobec ataków papiestwa, wyraźnie zbliżył swój kościół do państwa. Uznał więc pełną suwerenność organizacji państwowej. Prawda, że państwo nie może nic zrobić dla zbawienia człowieka, ma jednak niemałe możliwości po temu, by ludzi powstrzymać od dalszego upadku. W czasach zepsucia potrzeba państwa surowego, absolutnego. Zdeprawowana natura człowieka nie znosi mrzonek o demokracji. Lud jest opętany przez szatana, władca powinien lud uciskać, bić, rżnąć, wieszać, palić, ścinać głowy, bić kołem – aby wzbudzić zbawienny strach. Nawet przeciwko najbardziej tyrańskiemu władcy nie przysługuje prawo do buntu o oporu; obowiązek posłuszeństwa jest totalny.

Teza o pełnej suwerenności władcy księcia rozstrzygał wszelkie problemy na linii państwo – kościół. Czuwa on, by w  sprawach nie było rozbieżności i zamieszania, publicznie karze głosicieli zgubnych doktryn religijnych, jest oficjalnym interpretatorem Pisma Świętego; kontroluje ono kazanie, nauczanie zasad wiary, reguluje liturgię i ceremoniał, czuwa na kształtowaniem kadry pastorów i ustanawia ich w funkcjach. Innymi słowy książę jest faktycznie dysponentem władzy w sprawach religii.

Luterańska reformacja wzmocniła siłę książąt niemieckich. Utwierdziła religię w roli podstawy siły państwa; przyczyniła się w niemałym stopniu do wzmocnienia niemieckiego lojalizmu wobec władzy państwowej.