Student Prawa

Teoretyczne rozważania tego zagadnienia były treścią książki Leonarda

Hobhouse’a Liberalizm, opublikowany w 1911 roku.  Hobhouse ( 1861 – 1929 ) był angielskim działaczem związków zawodowych, wykładowcą socjologii na Uniwersytecie Londyńskim. Hobhouse definiował liberalizm jako ruch wolnościowych, zmierzający do coraz pełniejszego utrwalenia zasad wolności Jak pisał – liberalizm w każdej dziedzinie jest ruchem dokładnie określonym przez swoją nazwę – ruchem wyzwalającym, usuwającym przeszkody, otwierającym kanały dla strumienia wolnego, spontanicznego , żywotnego działania. Hobhouse wymieniał wolności, o które liberałowie walczyli – poczynając od wolności osoby, wolności prawa wyboru zawodu, wolności słowa i sumienia, wolności skalnej, polegającej na uwolnieniu od arbitralnych podatków, przez wolność narodów, wolność stowarzyszeń, do wolności działalności gospodarczej itp. Wolność nie oznacza prawa do czynienia tego, co się chce, ale oznacza prawo do wolności takiej samej, jaką cieszą się inni członkowie społeczeństwa. Najważniejsze w tezach Hobhouse’a było stwierdzenie, iż właściwie nie ma wolności bez ograniczenia jej przez prawo, a warunkiem wolności w prawie jest równość wobec prawa.

Najważniejsze jednak były poglądy Hobhouse’a dotyczące własności: Hobhouse uważał prawo własności za niezwykle ważne dla jednostki,  podkreślał jednak że należy przywrócić społeczne pojęcie własności. Owo społeczne pojęcie własności polega przede wszystkim na przypomnieniu, że własność nie jest nadawana przez naturę i że ludzie nigdy nie mogliby zostać właścicielami i cieszyć się swą własnością, gdyby nie odpowiednie instytucje społeczne. Gdyby dotarł on do podstaw swojego majątku, przekonałby się, że to społeczeństwo utrzymuje  i gwarantuje jego majątek, a także społeczeństwo jest nieodzownym partnerem w wytwarzaniu. Przyjmując taki punkt wyjścia, Hobhouse podkreślał prawo społeczeństwa do domagania się zapłaty za spełniane przez nie funkcje. Twierdząc, iż zasady indywidualizmu nie mogą prowadzić do ignorowania czynnika społecznego w produkcji. Argumenty Hobhouse’a nie zmierzały do jakiegokolwiek socjalizmu, natomiast stanowiły wsparcie dla aktywnej polityki podatkowej i domagania się pieniędzy czy części dochodów prywatnych właścicieli na rzecz państwa.

Niektórzy politycy wyraźnie sygnalizowali gotowość do zerwania z tradycyjnym modelem państwa nocnego stróża. Na przykład Woodrow Wilson ( 1856 – 1924 ) prowadził kampanię prezydencką pod hasłem Nowa Wolność. Domagał się między innymi likwidacji monopoli, które zabijają przedsiębiorczość i głosił, że nie wierzy, by monopol sam się ograniczył. Wilson  utożsamiał wolność z harmonijnym wyrażaniem indywidualnych interesów. Nowy, społeczny liberalizm legł także u podstaw uzasadnienia polityki prowadzonej przez innego prezydenta USA, Franklina Delano Roosevelta ( 1882 – 1945 ). Nazywana Nowym Ładem ( New Deal ) polityka ta polegała na podjęciu przez państwo  interwencjonizmu w takich dziedzinach jak: ubezpieczenia społeczne i renty starcze, problemy mieszkaniowe, elektryfikacja wsi, pomoc dla bezrobotnych i pomoc dla rolnictwa i bynajmniej nie oznaczała żadnej zmiany stosunków własnościowych. Podstawą ideologiczną było twierdzenie, że pojecie wolności musi obejmować nie tylko wolność słowa, poglądów, religii czy wolność umów, ale także wolność od niedostatku i strachu. Wydaje się, że triumfem zasad liberalizmu społecznego była Karta Atlantycka z 1941 r. określająca jako cele wojny nie tylko zniesienie rasizmu, militaryzmu, dyktatury na rzecz demokracji, ale także wymieniającą właśnie te dwie wolności.

Uzasadnienie możliwości i obowiązku podejmowania przez państwo działań interwencyjnych dawała teoria Hojna Maynarda Keynesa ( 1883 – 1946 ). Keynes wybitny ekonomista, po drugiej wojnie światowej jeden z twórców Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju, opublikował w 1936 roku dzieło teoretyczne Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza. Teoretyczne rozważania prowadziły Keynesa do następujących wniosków: 1) nie ma żadnego nierozerwalnego związku między istnieniem prywatnej własności środków produkcji a bezrobociem, to ostatnie jest możliwe do zlikwidowania także w warunkach kapitalizmu; wymaga to jednak świadomego działania ludzkiego, które powinno podjąć państwo; 2) działanie państwa winno zmierzać do pobudzenia inwestycji, ponieważ tezą Keynesa było, iż to wielkość inwestycji determinuje takie elementy gospodarki jak zatrudnienie, poziom produkcji i dochodów, 3) pobudzanie inwestycji przez państwo może odbywać się albo przez własne inwestycje, takie jak podejmowanie robót publicznych, albo przez pobudzanie inwestycji prywatnych za pomocą mechanizmu pieniężnego: sterowanie kierunków inwestowania przez odpowiednie stopy procentowe, udzielanie kredytu na inwestycje, politykę podatkową. Keynes uważał, że państwo nie powinno obawiać się nawet pewnej In facji, jeżeli jej skutkiem byłoby ożywienie gospodarki. Keynesism – jak określano teorię Keynesa  - był bardzo popularny po II wojnie światowej, stanowiąc wsparcie dla doktryny państwa dobrobytu, głoszącej,, iż współczesne państwo kapitalistyczne, gwarantujące wolność polityczną i wolność jednostki, nie jest jednak państwem, które mogłoby się uwolnić od zadań socjalnych .