Student Prawa

Historycyzm i racjonalizm były podstawowymi założeniami metodologicznymi

monteskiuszowskiej doktryny. Umożliwiały one sformułowanie tezy, że wartość ludzkich prawa bywa zawsze względna. Nie zawsze pracodawcy o tym pamiętają; ogarnięci namiętnością i żądzą, jaka jest udziałem władzy; stanowią oni częstokroć takie prawa, które lekceważą charakter narodu i konkretne warunki jego egzystencji. Wolność polityczna zaś nie polega na tym, że robi się co się właśnie chce, ale na tym, by móc czynić to, czego się powinno chcieć.

Wolność pisał Monteskiusz – to prawo czynienia wszystkiego tego, na co ustawy pozwalają. Wolny jest zatem tylko ten, kogo prawo chroni czy ten, kto jest co najmniej o swoim bezpieczeństwie przekonany.

Uważał, że prawodawstwo było przeniknione duchem umiarkowania. Stanowić prawo powinni zawsze pamiętać o zasadzie złotego środka i umiaru. Niepotrzebny jest system prawny, który by totalnie objął wszystkie sfery aktywności ludzkiej; czasem  można osiągnąć więcej przez dobre obyczaje. Nie jest wskazany zbytek formalizmu. Nie należy ustanawiać zbyt licznych praw. Wreszcie należy unikać równych praw.

Zasada umiarkowana powinna też przenikać system polityczny w państwie. Wolność polityczna najlepiej rozwija się pod „rządem umiarkowanym”, tam gdzie istnieje cały system hamulców i sił równoważących, które zapobiegają nadużywaniu władzy. Dlatego interes wolności i praworządności wymaga zatem ustanowienia takich środków przeciwwagi w ustroju, by dysponując władzą nie mógł jej nadużywać, nawet gdyby chciał.  To znacznie lepsza gwarancja aniżeli poszukiwanie władców o nieposzlakowanym charakterze. Każda władza demoralizuje, dlatego sedno rzeczy nie leży w takim czy innym usposobieniu czy dobrej woli władcy, ale w stworzeniu instytucjonalnych ram, które nadużywanie władzy wykluczają niejako automatycznie. Zasada ta powinna być kanonem dla tych, którzy pragną zniesienia despotycznego jarzma i zastąpienia go ustrojem wolności politycznej.