Student Prawa

– ISTOTA DZIAŁANIA ORGANÓW KONTROLI PAŃSTWOWEJ:

* ORGANIZACYJNA ODRĘBNOŚĆ I NIEZALEŻNOŚĆ STRUKTUR RZĄDOWYCH;

* WYSPECJALIZOWANIE FACHOWE;

* ZORIENTOWANIE DZIAŁALNOŚCI NA KONTROLĘ SENSU STRICTO, TZN. USTALENIE STANU FAKTYCZNE, BEZ MOŻLIWOŚCI KORYGOWANIA NIEPRAWIDŁOWOŚCI;

– HISTORIA INSTYTUCJI: konstytucja marcowa: NIK powołany do kontroli całej adm. państwowej w zakresie finansowym, przedkładał sprawozdanie Sejmowi w przedmiocie udzielenia absolutorium, ale prezesa powoływał prezydent na wniosek premiera  konstytucja kwietniowa: NIK podporządkowany prezydentowi, zadania te same  Mała Konstytucja z 1947 r.: NIK powiązany z Sejmem  konstytucja lipcowa: zniosła NIK, utworzono Ministerstwo Kontroli Państwowej  koniec 1957: w wyniku polskiego października utworzono NIK powiązany z sejmem  1976 r.: prezes NIK członkiem RM, a NIK podległy RM  1980 r.: ustawa o NIK powróciła w znacznej mierze do tradycyjnej pozycji NIK  1994 r. ustawa o NIK: charakter porządkujący i dostosowujący;

– POZYCJA USTROJOWA NIK – naczelny organ kontroli państwowej (art. 202) → specyfika NIK polega na: (1) oddzieleniu od struktur rządowych, oraz na (2) podległości Sejmowi;

* podległość – „ograniczone zwierzchnictwo” → uprawnienia personalne (prezes powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 6 lat, 1 reelekcja); Marszałek nadaje statut NIK, poddanie działalności izby potrzebom efektywnego sprawowania kontroli sejmowej;

– ORGANIZACJA I STRUKTURA NIK – organ kolegialny, ale o wyeksponowanym stanowisku prezesa;

* prezes NIK – powoływany przez Sejm (bezwzględną większością przy ½ obecnych, wniosek Marszałka Sejmu lub 35 posłów) za zgodą Senatu (ma na to 30 dni);

→ kadencja – 6 lat, 1 reelekcja, ale pełni obowiązki do czasu powołania następcy;

→ apolityczność: nie może zajmować żadnego stanowiska (wyjątek: profesor szkoły wyższej), ani wykonywać innych zajęć zawodowych, należeć do partii, związków czy prowadzić działalności niedającej się pogodzić z godnością urzędu;

→ odwołanie tylko gdy zrzeknie się stanowiska, choroba powodująca trwałą niezdolność do pełnienia obowiązków, prawomocny wyrok TS za przestępstwo;

* wiceprezesi NIK – powoływani przez Marszałka Sejmu na wniosek prezesa NIK;

* Kolegium NIK – tworzą prezes i wiceprezesi oraz 14 członków (powoływani przez Marszałka Sejmu na wniosek prezesa NIK – 7 przedstawiciele nauk prawnych i ekonomicznych; 7 – wyżsi rangą pracownicy NIK);

→ kadencja – 3 lata;

→ odwołanie tylko w ustawowo wskazanych przypadkach, a osoby te w wykonywaniu swych obowiązków są niezawisłe (choć ma ona charakter względny, gdyż część z nich jest pracownikami NIK);

→ szeroki zakres działania – zatwierdza, uchwala lub opiniuje większość istotnych aktów NIK;

* aparat urzędniczy – departamenty na szczeblu centralnym i delegatury na szczeblu terenowym, oraz kilkanaście delegatur na szczeblu ponadwojewódzkim;

* statut prawny urzędników wykonujących czynności kontrolne lub nadzorującym ich wykonanie przysługuje immunitet – za swoje czynności służbowe nie można bez zgody Kolegium NIK;

– ZAKRES KONTROLNYCH KOMPETENCJI NIK:

* kontrola działalności organów adm. rząd., NBP, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu wiedzenia legalności, gospodarności, celowości, rzetelności;

→ też Kancelarię Prezydenta, Sejmu i Senatu, TK, RPO, KRRiTV, SN i NSA oraz GIODO w zakresie wykonywania budżetu oraz gospodarki finansowej i majątkowej, a na zlecenie Sejmu w stosunku do Kancelarii Prezydenta, Kancelarię Sejmu i Senatu, GIODO oraz KRRiTV też w innych aspektach;

→ poza zakresem kontroli jest właściwa działalność instytucji innych niż RM i podległe mu jednostki;

* kontrola działalności organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności i rzetelności;

* kontrola działalności innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie wykorzystywanych przez nie środków/majątku publicznego z punktu widzenia legalności;

→ uprawnienia pracowników NIK w ramach dokonywanej kontroli: prawo swobodnego wstępu do lokali, dostępu do dokumentów, przeprowadzania oględzin, wzywania i przesłuchiwania świadków, żądania wyjaśnień, a kierownicy kontrolowanej jednostki mają obowiązek im pomagać;

→ wyniki kontroli ujmowane są w protokole kontroli (uNIK – procedura kwestionowania i weryfikacji), a ani kontrolerzy ani NIK nie może podejmować decyzji za kontrolowaną jednostkę, a adresat wystąpienia pokontrolnego (stan rzeczy, wnioski i uwagi) musi poinformować NIK o sposobie wykorzystania uwag i wykonania wniosków. NIK może zawiadomić organy ścigania w razie wykrycia przestępstwa lub wykroczenia, a także wskazać potrzebę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zwolnienia ze stanowiska;

– OBOWIĄZKI NIK WOBEC SEJMU:

* podległość ograniczona ze względu na ograniczone możliwości odwołania i różną długość kadencji Sejmu i prezesa NIK;

* obowiązek regularnego dostarczania pewnych materiałów:

→ corocznie analiza wykonania budżetu oraz założeń polityki państwa oraz opinia w przedmiocie udzielenia absolutorium dla RM;

→ corocznie sprawozdanie ze swojej działalności (podawane do publicznej wiadomości);

→ obowiązek podejmowania i przeprowadzania kontroli na zlecenie Sejmu lub jego organów (praktyka – uzgadnianie okresowych planów pracy, ale zawsze możliwe jest przeprowadzenie kontroli doraźnej; przedstawiciele NIK uczestniczą w posiedzeniach komisji sejmowych);

→ przedstawia wyniki innych ważniejszych kontroli;

→ przedstawia wnioski w sprawie rozpatrzenia przez Sejm określonych problemów;

→ przedstawia wystąpienia zawierające zarzuty wynikające z kontroli, dot. członków RM, kierowników urzędów centralnych i prezesa NBP;

→ prezydent i premier mogą zwrócić się z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli, a NIK nie ma obowiązku ich podjąć, ale jak już podejmie, to musi przedstawić ich wyniki tym podmiotom; musi również przekazywać im wyniki ważniejszych kontroli;