Student Prawa

-        Wywodzą się ze sponsio, które początkowo miało znaczenie sakralne, odwołujące się do fides. Dopiero ustawa XII tablic wprowadziła tą czynność jako stricti iuris. Przyszły wierzyciel (stipulator) zadawał pytanie, a przyszły dłużnik (promissor) musiał odpowiedzieć używając tego samego czasownika, co w pytaniu (spondere, z czasem pretor udzielał ochrony również w przypadku słów dabis, promittis, fideipromittis, fideiubes [gwarantujesz]). Niedostępna dla niesłyszących i niemych. Musiała być zachowana jedność aktu (unitas actu).

*  Udział świadków nie był niezbędny, lecz miał znaczenie dowodowe.

*  Jeśli nie padało słowo spondere mógł być zawierany między cudzoziemcami. Warunek – znanie języka sponsio.

*  Nazwy takich kontraktów wywodzą się od użytych czasowników (stipulatio → jej treść została ograniczona do świadczenia mającego wartość ekonomiczną, mierzonego za pomocą stips lub stipula, czyli tabliczkę używaną jako jednostka miary, fideipromissio itp.)

*  Zobowiązanie jednostronne stricti iuris i była czynnością abstrakcyjną.

-        Ochrona – w okresie archaicznym – legis actio per iudicis postulationem. W okresie procesu formułkowego – w formułce conditio certae creditae pecuniae, conditio certae rei lub actio ex stipulatu (gdy należało ustalić dopiero rodzaj świadczenia).

-        Często stosowane, gdyż formułę można było ułożyć w miarę dowolnie. Dodatkowo z powodu abstrakcyjnego charakteru i braku klauzuli dobrej wiary, zobowiązanie było łatwe do dochodzenia.

→     Choć niezależnie od sytuacji stypulacja była ważna, jeśli została zachowana odpowiednia forma, to ograniczano jej skuteczność poprzez:

• Wskazanie causa stypulacji – np. „Czy przyrzekasz dać mi 100 tytułem posagu?”
• Exceptio doli – jeśli wierzyciel działał podstępnie, np. miał wypłacić pieniądze, a nie zrobił tego, a domaga się ich zwrotu. Dłużnik musiał udowodnić, że nie dostał pieniędzy.
• Exceptio non numerate pecuniae – przerzucało dowód wypłacenia pieniędzy i zawarcia stypulacji na wierzyciela. Szczególnie przydatne przy osobach, które nie mogły posłużyć się exceptio doli (np. patron i wyzwoleniec) lub, gdy podstępu nie było, bo np. ktoś nabył wierzytelność w drodze cesji.

-        Panowała zasada favor debitoris, ale z dużą ostrożnością ją stosowano.

-        Służyły min. do:

*  umocnienia istniejącego zobowiązania przez ustanowienie ręczyciela

*  ustanowienia obowiązku płacenia odsetek;

*  stworzenia zobowiązania solidarnego;

*  przemiany zobowiązania (novatio);

*  ustanowienia posagu;

*  zabezpieczenia zwrotu posagu;

*  ustanowienia niektórych ograniczonych praw rzeczowych;

*  zawierania wielkich transakcji kupna i sprzedaży – jedna zobowiązująca do wydania towaru, druga do wydania pieniędzy.

*  ustanowienia kary umownej – stipulatio poenae – znaczenie:

→     określenia obowiązku naprawienia szkody w razie niewywiązania się z zobowiązania;

→     funkcja in terrorem – obawa przed karą miała skłonić do wykonania świadczenia;

→     pośrednie wymuszenie wykonania czynności, które ze swej natury były pozbawione wartości majątkowej i nie mogły być samodzielnym elementem stypulacji, np. gdy dotyczyło osoby trzeciej, przyrzeczenie dotrzymania wyroku sądu polubownego (szczególne znaczenie w przypadku sadów polubownych miały stipulationes duplae – na podwójną wartość i cautiones vadimonium sisti – zabezpieczenie stawiennictwa w sądzie).

*  stipulationes duplae – na podwójną wartość stosowane były przy sprzedaży celem zabezpieczenia kupującego przed ewikcją (tj. pozbawieniem na drodze procesu sądowego rzeczy nabytej prawnie i w dobrej wierze).

-        w celach dowodowych strony tworzyły dokument zwany cautio. Dopiero w 472 konstytucja cesarza Leona uznała skuteczność stypulacji niezależnie od uroczystych słów i niezależnie od wymogu sporządzenia aktu w jednym ciągu. Sam dokument mógł być podstawa do uzyskania ochrony.

-        Acceptilatio – czynność poświadczająca wykonanie zobowiązania. Odbywało się w formie stypulacji.

-        Gaius wymienia kontrakty słowne zawierane przez jednostronne przyrzeczenie:

*  dotis dictio – przyrzeczenie dania posagu;

*  iusurandum liberti – przysięga wyzwoleńca, ze będzie świadczył na rzecz patrona określone usługi. Składana przed wyzwoleniem i poświadczana po wyzwoleniu.