Student Prawa

Wyliczenie nie ma charakteru wyczerpującego, gdyż ograniczenia praw i wolności mogą tworzyć po stronie adresatów określone obowiązki → nie są bezpośrednio stosowane, gdyż nałożenie obowiązku na jednostkę musi być zawsze wprowadzone na podstawie ustawy:

 

* OBOWIĄZEK WIERNOŚCI RP I TROSKI O DOBRO WSPÓLNE (art. 82);

* OBOWIĄZEK OBRONY OJCZYZNY LUB SŁUŻBY ZASTĘPCZEJ (art. 85);

* OBOWIĄZEK PRZESTRZEGANIA PRAWA RP (art. 83);

* OBOWIĄZEK PONOSZENIA CIĘŻARÓW I ŚWIADCZEŃ PUBLICZNYCH (art. 84);

* OBOWIĄZEK DBAŁOŚCI O STAN ŚRODOWISKA I ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SPOWODOWANE SZKODY (art. 86);

PARLAMENT. STRUKTURA, SKŁAD I ORGANIZACJA

WPROWADZENIE

– istnienie parlamentu, który skupia w sobie kompetencje ustawodawcze i kontrolne względem władzy wykonawczej, będący organem naczelnym, demokratycznie wybieranym przez Naród jest podstawową przesłanką demokratyzmu państwa;

– istotą parlamentu jest jego przedstawicielski charakter, gdyż jako jedyny powoływany jest w taki sposób by odzwierciedlić orientacje i preferencje w społeczeństwie, a ze względu na to, iż wszystkie państwa obecnie przyjmują metodę demokracji przedstawicielskiej, jest on jedynym organem zdolnym do reprezentowania Narodu;

* przedstawicielski charakter sprawia, że wszyscy wybrani do niego reprezentanci muszą mieć ten sam status prawny (zasada jednolitości składu);

– ze względu na zasadę podziału władz zakazane jest, by w parlamencie skoncentrowana została cała władza, ale zasada ta nie ma charakteru absolutnego, dlatego parlament ma pewne kompetencje zahaczające o władzę wykonawczą (udział w jej powoływaniu, kontrola rządu, egzekwowanie odpowiedzialności politycznej czy konstytucyjnej), a także choć w mniejszym stopniu o władzę ustawodawczą (uchwalanie ustaw, które wiążą sędziów, powoływanie części składu TK, TS, ale TK ma wpływ na ustawy);

– autonomia parlamentu to uznanie wyłącznej właściwości parlamentu do podejmowania pewnych rozstrzygnięć, głównie dot. wewnętrznej organizacji i sposobu działania;

* aspekt formalny → tzw. autonomia regulaminowa, ale i ona ma swoją cenę, gdyż nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego;

* aspekt materialny → jako gwarancje swobodnego wykonywania zadań parlamentu i parlamentarzystów:

→ autonomia personalna (wyłączność ustalania składu organów wewnętrznych);

→ autonomia budżetowo-finansowa (wyłączność ustalania budżetu i sposobu jego wykonania);

→ autonomia terytorialna (odrębność siedziby parlamentu i wyłączność zarządzania swoim terenem);

→ autonomia jurysdykcyjna (wyłączność decyzji w sprawach immunitetowych i dyscyplinarnych).

 

– prawo parlamentarne opiera się na prawie stanowionym, ale w praktyce duże znaczenie ma zwyczaj i orzecznictwo. Podstawowe uregulowania dot. Sejmu i Senatu są w Konstytucji (różne rozdziały) oraz w Regulaminie tych izb. Regulaminy mogą regulować (art. 112 w zw. z art. 124):

* organizację wewnętrzną izby;

* porządek prac,

* tryb powoływania i działalność organów izby,

* sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwowych (nie samorządowych) wobec danej izby

→ charakter prawny – kontrowersje, gdyż regulaminy, podejmowane w formie uchwał nie ograniczają swobody ich kształtowania, ale też nie mogą stanowić źródła prawa powszechnie obowiązującego, dlatego szereg regulacji musiał znaleźć się w ustawach (np. o wykonywania mandatu, czy o komisji śledczej), a określenie sposobu wykonywania obowiązków organów państwowych wobec izby ma charakter wtórny, gdyż najpierw musi być uregulowane w ustawie albo w K. Dodatkowo zarezerwowanie w/w materii dla regulaminów, stanowi zakaz regulowania ich w innej formie;

– prawne regulacje dot. parlamentu (prócz regulaminów, K i ordynacji):

* ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora;

* ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne;

* ustawa o sejmowej komisji śledczej;

* ustawa o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli;

* ustawa o współdziałaniu RM z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkowstwem RP w UE;

* ustawa o finansach publicznych;

* ustawa o TS.

 

STRUKTURA PARLAMENTU: ZASADA DWUIZBOWOŚCI

Geneza dwuizbowości

– tzw. mieszczańsko-szlachecki kompromis (XVII-XIX w.) – który z czasem zdemokratyzowano (wyjątek Wielka Brytania, ale tam Izba Lordów prawie nie ma kompetencji), aż do takiej postaci jak we Włoszech, gdzie obie izby do niedawna miały tą samą legitymację wyborczą);

– federalna struktura państwa – z reguły izba niższa wybierana na zasadach materialnej równości, a izba druga wybierana jako reprezentanci części składowych federacji (np. USA, Szwajcaria, Niemcy, Austria);

– regionalizacja państwa – gdy regiony uzyskują daleko idącą samodzielność, czy wręcz autonomię (np. Hiszpania, Belgia);

 

– podział kompetencji – z reguły izba wyższa/druga jest de facto izbą słabszą, gdyż ma jedynie kompetencje ustawodawcze, ograniczone przez możliwość przełamania jej stanowiska przez izbę niższą, a jedynie wyjątkowo ma udział w funkcji kontrolnej w stosunku do rządu. Z reguły ma również możliwość wpływu na obsadę niektórych stanowisk, ale kompetencja ta nie ma kluczowego znaczenia. Istnieją jednak państwa, w których druga izba ma pozycję równorzędną, a nawet silniejszą (USA);

 

– w tradycji polskiej parlament miał prawie zawsze postać dwuizbową, co zostało zmienione dopiero w 1947 r. po referendum (fałszerstwa!). Senat powrócił jako wynik kompromisu Okrągłego Stołu i nabrał nowego znaczenia, gdyż jako pierwszy organ był w pełni demokratycznie wybrany. Potem nie odgrywał już takiej roli, a podczas prac nad Konstytucją chciano go nawet zlikwidować;

– Konstytucja określa Sejm i Senat jako organy władzy ustawodawczej, ale jedynie w stosunku do Sejmu nakazuje, by wybory były 5-cioprzymiotnikowe, a w przypadku Senatu określa jedynie wymóg powszechności i bezpośredniości, dlatego podczas tworzenia ordynacji wyborczej po reformie terytorialnej państwa można było wprowadzić dowolny sposób rozdzielania mandatów i obliczania głosów. Zdecydowano się na podział na 40 okręgów, przy czym przy określaniu wielkości tych okręgów i rozdzielaniu na nie mandatów dążono do równości wyborów. Tak samo zamiast proporcjonalności wprowadzono wybory większościowe (w. bezwzględna);

– Senat nie ma równorzędnej z Sejmem roli, gdyż art. 95 ust. 2 przekazuje kompetencje kontrolne tylko Sejmowi, co jest określane w doktrynie jako dwuizbowość nierównorzędna, niepełna, ułomna, czy jako izba refleksji, podobne stanowisko ma TK „dwuizbowość niesymetryczna”;

– kompetencje Senatu:

* ograniczone przez Sejm uczestnictwo w ustawodawstwie;

* uczestnictwo w powoływaniu niektórych organów: prezes NIK, RPO, 2 członków KRRiTV, 3 członków RPP;

* byt Senatu uzależniony od bytu Sejmu, a uchwała sejmu o samorozwiązaniu powoduje rozwiązanie Senatu;

 

STRUKTURA PARLAMENTU: ZGROMADZENIE NARODOWE

Historia:

– konstytucja marcowa – TAK → rewizja konstytucji co 25 lat (łatwiej niż zmiana) oraz dokonywanie wyboru prezydenta;

– konstytucja kwietniowa – NIE → ale kompetencja uznania urzędu prezydenta za opróżniony przyznana „połączonym Izbom Ustawodawczym”;

– nowela kwietniowa – TAK → po to by wybrać Jaruzelskiego na prezydenta, też odbiór ślubowania, uznanie trwałej niezdolności prezydenta do sprawowania urzędu, stawianie prezydenta w stan oskarżenia przed TS;

– nowela wrześniowa – TAK → ale zmiana wyboru prezydenta na wybór powszechny;

– ustawa konstytucyjna z 1992 r. – TAK → uchwalenie konstytucji;

Obecnie:

– charakter ustrojowy – kontrowersyjny → czy jest to odrębny organ czy tylko szczególna forma działania obu izb – za szczególną formą przemawia art. 114, który określa Sejm i Senat obradujące wspólnie, działają jako Zgromadzenie Narodowe, ale ZN ma również pewne (skromne) kompetencje, które wykonuje jako jedno ciało, bez rozgraniczenia na posłów czy senatorów. ZN to nie wspólne posiedzenia izb, podczas których nie można podejmować żadnych aktów prawnie wiążących, a Sejm i Senat zachowują swoją odrębność;

– organizacja wewnętrzna i tryb funkcjonowania określa regulamin ZN, a Konstytucja przesądza jedynie 2 sprawy:

* przewodniczy Marszałek Sejmu (zastępuje go Marszałek Senatu);

* ponieważ jest powiedziane, że izby obradują wspólnie to konieczność liczenia kworum i większości do ogólnej liczby posłów i senatorów (560), oraz nie ma obowiązku zachowania parytetów sejmowo-senackich;

– kompetencje ZN (art. 114 mówi, że ZN działa w przypadkach określonych w Konstytucji → enumeracja):

* przyjęcie przysięgi od prezydenta (art. 130);

* stwierdzenie trwałej niezdolności prezydenta do sprawowania urzędu (art. 131 ust. 2 pkt. 4);

* postawienie prezydenta w stan oskarżenia przed TS (2/3, wniosek 140 członków, art. 145);

* wysłuchanie orędzia prezydenta (art. 140);

 

KADENCJA I SPOSÓB FUNKCJONOWANIA

– kadencja to okres na jaki wyborcy udzielają organowi wybieralnemu pełnomocnictw, i w jakim realizuje on swoje zadania funkcjonując w chwilowym składzie pochodzącym z jednych wyborów;

* rodzaje kadencji: normalna, skrócona, przedłużona;

– konieczny składnik demokratyzmu, a wg TK składają się na niego 3 elementy:

* nakaz nadania pełnomocnictwom danego organu z góry oznaczonych ram czasowych;

* ramy czasowe muszą być rozsądne;

* nakaz ustanowienia regulacji umożliwiających ukonstytuowanie się nowo wybranego organu bez zbędnej zwłoki;

– 2 metody obliczania biegu czasu trwania kadencji:

* wybory do nowego parlamentu odbywają się po zakończeniu kadencji poprzedniej izby, ale to prowadzi do istnienia okresów międzykadencyjnych, kiedy parlamentu nie ma;

* pierwsze posiedzenie to początek kadencji nowego parlamentu, a jednocześnie koniec poprzedniego – zakłada istnienie w pewnym okresie dwóch parlamentów, ale ten nowy to byt potencjalny → przyjęte od noweli marcowej z 1995 r. (z uwagi na obawę przed Wałęsą);

→ 90 dni przed końcem zarządzenie, 30 dni przed końcem wybory, 30 dni po wyborach posiedzenie;

– przedłużenie kadencji – niemożliwe, chyba, że zostanie wprowadzony stan nadzwyczajny, gdyż nie można przeprowadzać wyborów w ciągu 90 dni od zakończenia tego stanu. Inne możliwości nie istnieją, gdyż trzeba by było do tego zmieniać konstytucję (by zmienić długość kadencji w ogóle lub tylko jedną kadencję wydłużyć, co zdarzyło się za PRL);

– skrócenie kadencji – 2 procedury:

* samorozwiązanie Sejmu (art. 98 ust. 3) – uchwała 2/3 ustawowej liczby posłów, możliwe z każdego powodu i prawie w każdym czasie (j/w). Wprowadzona nowelą kwietniową;

* rozwiązanie Sejmu (art. 98 ust. 4) przez prezydenta – wprowadzone nowelą kwietniową, powtórzone w Małej Konstytucji, a teraz w obecnej. Możliwe jedynie w 2 sytuacjach:

→ obligatoryjne – art. 155 ust. 2 – w procesie tworzenia rządu;

→ fakultatywne – art. 225 – w razie nie uchwalenia ustawy budżetowej w terminie 4 miesięcy prezydent może rozwiązać sejm w ciągu 14 dni w drodze postanowienie bez konieczności kontrasygnaty, a jedynie po zasięgnięciu opinii obu Marszałków;

* skutki prawne rozwiązania parlamentu – wraz z decyzją o rozwiązaniu sejmu prezydent jednocześnie zarządza wybory na dzień nie później niż 45 dni od rozwiązania. Innych skutków prawnych nie ma, choć zarówno parlament jak i rząd powinny powstrzymać się w tym okresie od pewnych działań, ale w przeciwieństwie do Małej Konstytucji nie ma żadnych ograniczeń ani na parlamencie ani rządzie;

– zasada dyskontynuacji – przerwanie materialnej ciągłości parlamentu. Istnieje spór czy zasada ta ma walor normatywny (tzn. jest elementem zwyczajowego prawa konstytucyjnego) czy jest tylko utrwalonym zwyczajem. Wyjątki od zasady wyraźnie w konstytucji przewidziane:

* projekt ustawy z inicjatywy obywatelskiej;

* sprawozdania sejmowej komisji śledczej;

* postępowanie w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej;

* nie zakończone postępowanie w Komisji ds. UE;

– okres 30 (15) dni od wyborów do pierwszego posiedzenia (którego zwołanie jest konstytucyjnym obowiązkiem prezydenta) to czas politycznego rozłożenia sił w przyszłym parlamencie (rola prezydenta – albo obserwator, albo mediator);

– pierwsze posiedzenie (wg regulaminu Sejmu) – przewodniczy mu Marszałek Senior (powoływany przez Prezydenta spośród najstarszych posłów) → ślubowanie posłów → wybór Marszałka i pod przewodnictwem nowego marszałka wybór wicemarszałków;

* złożenie dymisji przez poprzedni rząd (art. 162) i najpóźniej po miesiącu wniosek o votum zaufania dla nowego rządu (art. 154);

– sposób funkcjonowania parlamentu

* 2 zasady:

→ sesyjność – parlament obraduje na sesjach (z reguły kilkumiesięcznych) przeważnie zwoływanych przez głowę państwa, a w okresie międzysesyjnym jedynie tzw. sesje nadzwyczajne. Prawo to dawało głowie pastwa duże możliwości, ale obecnie terminy te przeważnie są ściśle określony, ograniczając tą swobodę. W ramach sesji posiedzenia zwołuje prezydium lub przewodniczący. Występuje w większości państw, a w Polsce do 1989 r.;

→ permanencja – kadencja ma charakter jednolity, a posiedzenia może zwoływać prezydium/przewodniczący w każdym momencie (bez wpływu na to przez głowę państwa). W Polsce od noweli kwietniowej, obecnie w art. 109;

* posiedzenia – trwa do wypełnienia porządku dziennego (czasem przerywane kilkudniowymi przerwami). Istnieje tradycja wakacji parlamentarnych. Wg regulaminu (system wprowadzono w 10.1997):

→ terminy ustala prezydium po opinii Konwentu Seniorów lub cała izba, ale zwołanie posiedzenia należy do Marszałka;

→ ustalenie porządku dziennego – przez Marszałka po wysłuchaniu opinii Konwentu Seniorów. Kluby, koła i grupy min. 15 posłów mogą składać wnioski o uzupełnienie porządku, na temat których jednomyślnie wypowiada się Konwent;

→ w razie braku jednomyślności Konwentu przeprowadza się głosowanie w izbie nad zmianą porządku obrad

* zasada jawności (art. 113 K.) posiedzeń Sejmu (i Senatu – art. 124 K.) to:

Ä jawność i publiczność obrad;

Ä dostępność dokumentów i materiałów stanowiących przedmiot obrad;

Ä dostępność druków sejmowych i materiałów rejestrujących przebieg obrad (w tym imienne wykazy głosowań);

→ sejm może dla dobra państwa zarządzić tajność obrad;

→ posiedzenia komisji są jawne, ale uczestnictwo środków masowego przekazu wymaga zgody przewodniczącego komisji (art. 154 ust. 5 rSej). Posiedzenia te mogą odbyć się w formie posiedzenia zamkniętego (art. 156 rSej), a niektóre komisje obradują z ograniczeniem jawności;

* obrady sejmu – przewodniczy marszałek/wicemarszałek mający 2 sekretarzy do pomocy. Obrady toczą się zgodnie z porządkiem obrad, a do debaty posłowie zapisują się u sekretarza. Marszałek może dyscyplinować posłów, aż do wykluczenia z obrad;

* uczestnictwo innych osób → prezydent, premier i członkowie rządu, prezes TK, pierwszy prezes SN, prezes NIK, RPO, prezes NBP → mają prawo do zabierania głosu poza kolejnością (bez prezydenta);

* głosowanie – zwykle jawne, przez podniesienie ręki i przy pomocy karty magnetycznej. Zwykła większość przy ½ obecnych.

Zwykła większość – to znaczy że głosów za było więcej niż głosów przeciw.

Bezwzględna większość – to znaczy że głosów za było więcej niż głosów przeciw i wstrzymujących się.

Większość kwalifikowana – to znaczy że liczba głosów za musi osiągnąć pewien ułamek ogólnej liczby głosujących, np. 2/3.

 

ORGANIZACJA WEWNĘTRZNA

Powszechnie odróżnia się organy kierownicze i pomocnicze Sejmu i Senatu, które muszą składać się z posłów/senatorów, a wpływ na ich kształt ma tylko dana izba. Organem apolitycznym i permanentnym jest Kancelaria Sejmu, która zajmuje się sprawami techniczno-organizacyjnymi.

DO ORGANÓW KIEROWNICZYCH SEJMU NALEŻĄ:

® Marszałek Sejmu:

* art. 110 ust. 1 – Sejm wybiera ze swego grona Marszałka Sejmu i wicemarszałków. Ust. 2 – Marszałek Sejmu przewodniczy obradom, strzeże praw Sejmu oraz reprezentuje Sejm na zewnątrz;

* kandydaturę może zgłaszać grupa min. 15 posłów, a wyboru dokonuje się bezwzględną większością głosów przy ½ obecnych (tak samo wicemarszałkowie – brak określonej ich liczby). Brak uregulowań prawnych dot. odwołania, ale bak też zakazu (w rSen jest taka możliwość);

* wewnętrzne obowiązki:

Ä reprezentowanie Sejmu (przekazywanie aktów podjętych przez Sejm innym organom), stanie na straży praw i godności Sejmu (opinia w sprawie rozwiązania sejmu);

Ä prowadzenie spraw z zakresu stosunków Sejmu z instytucjami i innymi organami UE;

Ä zwoływanie posiedzeń Sejmu (ustalanie porządku dziennego i przewodniczenie obradom, dyscyplinowanie posłów);

Ä kierowanie pracami Prezydium Sejmu, przewodniczenie Prezydium i Konwentowi Seniorów;

Ä czuwanie nad tokiem i terminowością prac Sejmu (nadawanie biegu inicjatywom ustawodawczym, decydowanie o sposobie przeprowadzania pierwszego czytania projektów);

Ä udzielanie posłom niezbędnej pomocy w ich pracy, min. czuwanie nad wykonywaniem obowiązków wobec posłów przez administrację rządową i samorządową;

Ä administrowanie Sejmem (min. powoływanie i odwoływanie Szefa Kancelarii Sejmu po opinii Komisji Regulaminowej oraz jego zastępców po opinii Szefa, wydawanie zarządzeń porządkowych);

* zewnętrzne obowiązki:

Ä przewodniczący Zgromadzenia Narodowego (art. 114 ust. 1);

Ä sprawuje zastępstwo Prezydenta RP, gdy ten nie jest w stanie sprawować urzędu lub w razie opróżnienia urzędu prezydenta (art. 131);

Ä zarządza wybory prezydenta (art. 128 ust. 2);

® Wicemarszałkowie – są członkami Prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów oraz zastępcami Marszałka w zakresie jego wewnątrzsejmowych zadań. W odniesieniu do zadań zewnętrznych zadań zastępcą jest przeważnie Marszałek Senatu;

® Prezydium Sejmu – nie jest organem konstytucyjnym, składa się z Marszałka i wicemarszałków (organ kolegialny). Funkcjonuje ciągle w czasie kadencji. Nie ma możliwości odwołania całego prezydium, czy wszystkich jego członków na raz. Brak jasnego podziału zadań między Marszałka a Prezydium;

* kompetencje (bez formuły kierowania pracami Sejmu):

Ä związane z organizacją prac Sejmu, tj. ustalanie planu prac Sejmu (konieczna jest opinia Konwentu Seniorów), ustalanie tygodni posiedzeń, ustalanie terminów posiedzeń;

Ä związane z pracami organów Sejmu, tj. organizowanie współpracy między komisjami i koordynowanie ich działań;

Ä związane z tokiem prac sejmowych, min. opiniowanie co do zgodności z prawem projektów ustaw;

Ä związane z sytuacją prawną posłów, min. stosowanie kar z tytułu odpowiedzialności regulaminowej, decydowanie w sprawach diet i ryczałtów poselskich i in. sytuacjach finansowych posłów;

Ä związane z regulaminem Sejmu, tj. dokonywanie wykładni i inicjowanie zmian regulaminu, określenie zasad doradztwa naukowego na rzecz Sejmu i korzystania z pomocy ekspertów;

® Konwent Seniorów jest organem zapewniającym współdziałanie klubów w sprawach związanym z działalnością i tokiem prac sejmowych.

* skład: Marszałek, wicemarszałkowie Sejmu, przewodniczący lub wiceprzewodniczący klubów poselskich, przedstawiciel porozumień liczących co najmniej 15 posłów, przedstawicieli kół parlamentarnych, które w dniu rozpoczęcia kadencji Sejmu reprezentowały osobną listę wyborczą;

* formalnie jest ciałem doradczym dla Prezydium, w rzeczywistości jednak odgrywa znacznie silniejszą rolę → opinie dot. porządku dziennego, terminów posiedzeń, trybu dyskusji nad punktami porządku, wnioski co do wyboru przez Sejm jego organów → charakter politycznych dyrektyw dot. pracy Sejmu;

DO ORGANÓW POMOCNICZYCH ZALICZAMY:

® Komisje sejmowe – są wyspecjalizowanymi organami wewnętrznymi Sejmu, zajmującymi się rozpatrywaniem, opiniowaniem i przygotowywaniem spraw stanowiących przedmiot obrad Sejmu, a w szczególności wyrażaniem opinii o sprawach przekazanych pod ich obrady przez Sejm, Marszałka lub Prezydium. Choć ich rola jest pomocnicza względem Sejmu, to w praktyce przeważnie większość aktów jest przyjmowana w brzmieniu zgodnym z propozycjami odpowiednich komisji;

* rodzaje komisji:

Ä stałe – przewiduje je regulamin, tj. sejm ma obowiązek je utworzyć. Istnieją przez całą kadencję. Obecnie 25 komisji, 2 kryteria wyodrębnienia – resortowe i funkcjonalne (np. k. ustawodawcza, k. odpowiedzialności konstytucyjnej);

· szczególna rola k. finansów publicznych (kryterium resortowo-funkcjonalne);

Ä nadzwyczajne – tworzone doraźnie przez Sejm, który określa zakres spraw, cel, zasady i tryb działania. Praktyka – dla konkretnej ustawy (np. kodyfikacje) oraz dla zajmowania się określonym wycinkiem prac ustawodawczych w dłuższym czasie (np. komisja prawa europejskiego) lub dla przygotowania materiałów związanych z jakąś działalnością sejmu lub komisję śledzczą;

* skład – tylko posłowie (każdy poseł musi być w jakiejś komisji) wybierani przez Sejm na wniosek Prezydium po opinii Konwentu. Możliwość zmiany w każdym momencie. O tym, który poseł będzie w której komisji decyduje jego klub;

* zasada pełnej reprezentacji politycznej, a dopiero potem uwzględnienie specjalności;

* pracami komisji kieruje jej prezydium (wybierane przez komisję);

* możliwość powołania podkomisji: stałe (za zgodą Prezydium) i nadzwyczajne;

* obradują na posiedzeniach, ale ich działania mają różny wymiar w zależności od rodzaju funkcji sejmu, którą się zajmują – ustawodawcza (przygotowywanie projektów), powoływanie innych organów (opinie i oceny), kontrolna (większość działań adresowana na zewnątrz);

® Sekretarze Sejmu – są to posłowie (20) wybierani przez Sejm. Pełnią pomocniczą rolę przy prowadzeniu obrad Sejmu przez Marszałka (min. prowadzą listę mówców, przyjmują wystąpienia posłów składane na piśmie, obliczają głosy w głosowaniu imiennym oraz w innych głosowaniach). Ich funkcje mają charakter tradycyjny, gdyż wszystkie kwestie techniczne załatwiane są przez wyspecjalizowany personel Kancelarii Sejmu.

 

Organizacja Senatu jest ujęta w sposób analogiczny, głównie za sprawą art. 124. Różnice pomiędzy Senatem a Sejmem wynikają głównie z jego mniejszej liczebności, odmiennego zakresu funkcji oraz zobowiązania Senatu określonymi terminami zawitymi.

Generalny schemat Sejmu i Senatu pokrywa się (Marszałek, wicemarszałkowie, Prezydium, Konwent, komisje). Do najpoważniejszych różnic należą:

® określenie w rSen liczby wicemarszałków (3);

® odmienna struktura komisji stałych (14, w tym 2 funkcjonalne – regulaminowa i spraw senatorskich oraz ustawodawcza i praworządności), głównie ze względu na brak innych kompetencji niż ustawodawcze;

® brak możliwości powołania w Senacie komisji śledczej (art. 124 w powiązaniu z art. 111);

 

Formami politycznej organizacji posłów i senatorów są kluby, koła lub zespoły poselskie lub senatorskie (też wspólne), a prawo ich tworzenia wynika z wolności działalności partii politycznych (wyrok TK);

– zorganizowane na zasadzie politycznej;

– poseł/senator może być członkiem tylko jednego klubu, ale można zmieniać klub.

– klub może założyć 15 posłów lub 7 senatorów i są reprezentowane z mocy prawa w Prezydium, a z mocy zwyczaju w Konwencie i komisjach. Mają uprzywilejowaną pozycję w zakresie finansowania działalności w porównaniu z kołami czy zespołami;

– ogólna struktura klubów i kół wyznacza przede wszystkim podział na obóz rządzący i opozycję. W ramach klubów (kół) formułowane są polityczne stanowiska poszczególnych partii i ugrupowań. Wewnętrzna organizacja klubów (kół) zależy od ich liczebności. Kluby (koła) tworzą prezydia, możliwe jest też tworzenie wewnętrznych kół czy zespołów;

– spoiwem i gwarantem jest tzw. dyscyplina klubowa, której istota polega na założeniu, że stanowisko wypracowane w ramach klubu będzie reprezentowane przez jego członków. Kluby czasem podejmują uchwały zobowiązujące do głosowania w ustalony sposób i choć te uchwały nie mają prawnego znaczenia, to w praktyce odnoszą często skutek, gdyż np. możliwe jest wycofanie takiej osoby z atrakcyjnej komisji, brak poparcia w następnych wyborach czy nawet wykluczenie z klubu;