Student Prawa

RELACJE Z POZOSTAŁYMI WŁADZAMI

– FUNKCJA ARBITRA → kompetencje związane z zorganizowaniem i personalnym składem władz oraz możliwości hamowania działalności tych władz;

– STOSUNKI Z PARLAMENTEM → parlament nie ma wpływu na wybór prezydenta, a wobec urzędującego ma tylko możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej. Uprawnienia prezydenta wobec parlamentu:

* organizacyjne – zarządzanie wyborów, zwoływanie pierwszych posiedzeń izb, ale podporządkowane terminom wyznaczonym przez konstytucję;

* inicjatywne – inicjatywa ustawodawcza, zarządzenie referendum za zgodą Senatu;

* hamujące – veto ustawodawcze, wniosek do TK w ramach kontroli prewencyjnej lub następczej, rozwiązanie sejmu w enumeratywnie wyliczonych przypadkach;

* komunikujące – orędzie (wystąpienie prezydenta na forum sejmu, senatu, ZN, komunikujące stanowisko w jakiejś sprawie), którego powaga podkreślona jest koniecznością niezwłocznego włączenia go przez Marszałka Sejmu do porządku obrad i nie przeprowadzaniem debaty nad nim;

– STOSUNKI Z RZĄDEM → wyraźny rozdział kompetencji prezydenta i rządu, a prezydent nie dysponuje możliwościami wpływania na politykę rządu, a w praktyce kształt stosunków zależy od układu politycznego i dobrych obyczajów do których należy informowanie prezydenta o istotnych sprawach funkcjonowania rządu (prezydent może mieć swojego przedstawiciela w posiedzeniach RM);

* szerokie uprawnienia w procesie powoływania RM, które osłabiane są w razie istnienia stabilnej większości w sejmie;

* dokonywanie zmian (na wniosek premiera) w składzie urzędującego rządu;

* brak środków egzekwowania odpowiedzialności rządu przez prezydenta, a jedynie może złożyć wniosek do Sejmu o pociągnięcie premiera/ministra do odp. konst., tylko w razie złamania przez nich prawa;

* ograniczone możliwości oddziaływania na prace rządu, min. poprzez Radę Gabinetową – RM pod przewodnictwem prezydenta zwoływana przez niego w sprawach szczególnej wagi, ale jest to jedynie pole dyskusji, gdyż RG nie przysługują kompetencje RM oraz poprzez podejmowanie rozstrzygnięć w sprawach zagranicznych i obronności (ale w znacznym stopniu okrojone);

– STOSUNKI Z WŁADZĄ SĄDOWNICZĄ → ze względu na zasadę niezależności i niezawisłości prezydent nie ma prawa wpływać na orzecznictwo, a jedynym wyjątkiem jest prawo łaski (nie dot. skazanych przez TS), ale ma szerokie uprawnienia organizacyjne w stosunku do tej władzy:

* powołuje sędziów (z wyjątkiem TK i TS) na wniosek KRS (w której ma 1 przedstawiciela);

* powołuje Prezesa i Wiceprezesa TK, Pierwszego Prezesa SN, Prezesa NSA spośród kandydatów przedstawionych przez zgromadzenia ogólne tych sądów;

* określa tzw. przeliczniki wynagrodzeniowe dla poszczególnych grup sędziów;

 

SPRAWY STOSUNKÓW ZAGRANICZNYCH

– sprawy ogólnego kierownictwa w sprawach zagranicznych należą do RM, więc uprawnienia prezydenta w tym zakresie są wyjątkami od zasady i zawsze muszą mieć wyraźną podstawę konstytucyjną;

– szczególnie ważne jest postanowienie art. 133 ust. 3 – prezydent w zakresie polityki zagranicznej współdziała z premierem i właściwym ministrem, co nakłada obowiązek dążenia do kompromisów i nie podejmowania działań nie uzgodnionych z premierem i MSZ, ale jednocześnie Konstytucja określa prezydenta jako najwyższego przedstawiciela RP oraz reprezentanta w stosunkach zewnętrznych, powierzając mu zadanie stania na straży suwerenności i integralności terytorialnej państwa;

– kompetencje prezydenta można podzielić na 4 grupy:

* reprezentowanie państwa w stosunkach zagranicznych – składa państwowe wizyty i w kraju przyjmuje delegacje najwyższego szczebla, z czym wiąże się prowadzenie rozmów i negocjacji, podpisywanie deklaracji, komunikatów, apeli → praktyka bogata, pełna konfliktów i Kwaśniewskiego i Wałęsy z rządem na tym tle,

* podejmowanie decyzji personalnych – mianuje i odwołuje przedstawicieli RP w innych państwach i org. m. (konieczna kontrasygnata, a w praktyce ważna rola też sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych), przyjmuje listy uwierzytelniające i akredytujące przedstawicieli dyplomatycznych;

* ratyfikacja i wypowiadanie umów międzynarodowych;

* postanawianie o stanie wojny – kompetencja zastępcza do Sejmu, gdy ten nie może się zebrać na posiedzenie, a spełnione są przesłanki dopuszczające wprowadzenie stanu wojennego (zbrojna napaść na RP lub obowiązek wspólnej obrony wynikający z u.m.) + konieczna kontrasygnata;

– RATYFIKACJA TO OSTATECZNE POTWIERDZENIE W IMIENIU PAŃSTWA U.M. JUŻ ZAWARTEJ PRZEZ RM, STANOWIĄCA KONIECZNY WARUNEK NABRANIA PRZEZ NIE MOCY PRAWNEJ, TRADYCYJNIE NALEŻĄCA DO KOMPETENCJI GŁOWY PAŃSTWA.

* umowy dot. spraw z art. 89 i 90 K. oraz wg uum także inne u.m., które przewidują wymóg ratyfikacji, a szczególne okoliczności to uzasadniają;

* ratyfikacja pozwala na opublikowanie u.m. w Dz.U., staje się częścią krajowego porządku prawnego i można ją bezpośrednio stosować;

* dokonanie ratyfikacji jest prawem, a nie obowiązkiem prezydenta i choć wymaga kontrasygnaty i czasem ustawy parlamentu, to prezydent może odmówić ratyfikacji lub odłożyć ją na wskazany przez siebie termin, może również zwrócić się do TK o kontrolę prewencyjną;

uum – ustawa o umowach międzynarodowych;

 

SPRAWY OBRONNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA

– choć sprawy ogólnego kierownictwa i odpowiedzialności za bezpieczeństwo wew. i zew. należą do RM, to Konstytucja przyznaje prezydentowi POZYCJĘ NAJWYŻSZEGO ZWIERZCHNIKA SIŁ ZBROJNYCH, ale z zastrzeżeniem, że w czasie pokoju zwierzchnictwo to sprawuje MON, więc funkcja ta ma WYMIAR SYMBOLICZNY, choć daje mu prawo do informacji i konsultacji. W tym celu prezydent powołuje Radę Bezpieczeństwa Narodowego (RBN), jako organ doradczy w zakresie bezpieczeństwa wew. i zew.;

– mianuje szefa Sztabu Generalnego oraz dowódców rodzajów sił zbrojnych (+ kontrasygnata);

– nadaje pierwszy stopień oficerski i stopnie generalskie, na wniosek MON;

– w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa państwa:

* może w zastępstwie Sejmu wprowadzić stan wojny;

* mianuje i odwołuje na wniosek premiera Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych;

* na wniosek premiera może zarządzić całkowitą lub częściową mobilizację oraz użycie sił zbrojnych do obrony państwa;

– uprawnienia dot. stanów nadzwyczajnych: wojennego i wyjątkowego – wprowadza prezydent na wniosek RM i następnie przedkłada Sejmowi;

 

STANOWIENIE PRAWA

– bardzo skromne kompetencje w zakresie prawa powszechnie obowiązującego → jedynie art. 234 → gdy w okresie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie prezydent na wniosek RM (+kontrasygnata) wydaje rozporządzenia z mocą ustawy w zakresie:

– ograniczenia wolności praw;

– zasad wyrównania strat majątkowych wynikających z w/w ograniczenia;

* powinny odpowiadać stopniowi zagrożenia i zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa;

* powinny być przedstawione do zatwierdzenia na najbliższym posiedzeniu Sejmu;

– akty podustawowe:

* rozporządzenia i zarządzenia na zasadach ogólnych (art. 92 i 93);

* postanowienia – dla realizacji konstytucyjnych kompetencji, np. zarządzanie wyborów parlamentarnych;

– możliwości wpływania na prawodawstwo:

* prawo inicjatywy ustawodawczej;

* prawo weta ustawodawczego;

* wniosek do TK o kontrolę następczą i prewencyjną;

* kompetencja do ratyfikacji u.m.;

 

TRADYCYJNE KOMPETENCJE GŁOWY PAŃSTWA

– kompetencje specyficzne, których nie da się powierzyć innemu organowi, nie niosące ze sobą treści politycznych, ale będące przejawem władzy państwowej; stanowią prerogatywy prezydenta:

* prawo łaski;

* nadanie obywatelstwa polskiego i wyrażenie zgody na zrzeczenie się go;

* nadawanie orderów i odznaczeń;

– też działania pozaprawne związane z funkcją głowy państwa jako reprezentanta – wizyty, odwizyty, kontaktu z różnymi środowiskami;