Student Prawa

Kościół a procesy laicyzacji i demokratyzacji. Zapoczątkowany przez papieża Leona XIII proces uwspółcześniania nauki społecznej Kościoła został z całą konsekwencją podjęty dopiero w latach 60-tych obecnego stulecia. Wielkim wyzwaniem dla Kościoła była gwałtowna laicyzacja życia politycznego, połączona z upowszechnieniem się republikańskich i demokratycznych form państwa. Demokracja kojarzona była przez Kościół z antykościelną polityką. W początku stulecia rozwinął ruch modernistyczny w Kościele. Z jednej strony był to ruch intelektualny, który podważał niezmienność dogmatów Kościoła, wskazując, że powstawały one w toku historycznego rozwoju
chrześcijaństwa. Moderniści - odwołując się do wyników badań historyków – kwestionowali monopol Kościoła na interpretację zasad wiary. W szerszym znaczeniu modernizm stanowił też zakwestionowanie tradycyjnej struktury hierarchicznej Kościoła. Modernizm został ostro potępiony przez Piusa X w encyklice Pascendi Dominici Gregis z 1907 roku. Papież ten polecił również nowe opracowanie Kodeksu prawa kanonicznego (wszedł w życie w 1918 roku), w którym zdecydowanie podkreślono zasadę hierarchii i posłuszeństwa w Kościele i pominięto milczeniem sugestie zwiększenia roli laikatu czy kolegialnych organów w życiu wewnętrznym Kościoła. Pius X podtrzymywał zakaz działalności katolików w partiach politycznych bez uprzedniego zezwolenia Kościoła, a także zakaz współdziałania z partiami socjaldemokratycznymi. Jego następca, Benedykt XV złagodził stanowisko Kościoła w sprawach politycznych: zezwolił katolikom na działalność w partiach niewyznaniowych  i uznał demokratyczne republiki, np. niemiecką i austriacką, a także zezwolił partiom chrześcijańskim na współrządzenie z socjaldemokratami. Ponadto bardziej liberalnie potraktował problemy dyskusji nad interpretacją zasad dogmatycznych; uznając, iż jak długo nie zapadło rozstrzygnięcie jakiejś kwestii przez papieża, dyskusja może być prowadzona, a poszukiwanie prawdy dozwolone. Niemnie] przysięga antymodemistyczna obowiązywała duchownych aż do II Vaticanum. Kolejny papież, Pius XI odnosił się .do demokracji, nader niechętnie. W encyklice Ubi arcano Dei z 1922 r. Pius XI wypowiedział się przeciw współczesnym rządom reprezentacyjnym, w których lud bierze zbyt wielki udział w kierowaniu państwem. Pius XI powołał do życia taką organizację pod nazwą .”Akcja Katolicka”.. Również Pius XII odnosił się do demokracji z dużą rezerwą, chociaż zdrową i prawdziwą demokracja przeciwstawiał systemom totalitarnym.