Student Prawa

- periodyzacja – podział

 

 

Pierwsza forma państwa.

- państewka plemienne o charakterze półpatriarchalnym i półfeudalnym, istniały od VIII w. do II połowy X w.

Charakter państewek:

- forma przejściowa od ustroju rodowego do systemu feudalnego

Przykłady elementów ustroju rodowego:

- wspólna własność ziemi, właścicielem był ród

- duża rola starszyzny rodowej i tzw. demokracja wojenna (wiec wolnych wojowników)

Przemiany:

- indywidualizacja własności ziemi (właścicielami są konkretne osoby, małe rodziny), dotyczy tylko ziemi ornej, łąk, lasów, pastwiska były dalej wspólne

- tworzenie władzy książęcej, początkowo nie było władców, więc wybierał dowódca, który miał władzę dożywotnio, a później dziedziczną, instytucja dowódcy przerodziła się               w instytucję władzy książęcej.

 

Druga forma państwa.

- monarchia patrymonialna od II połowy X w.(panowanie Mieszka I) do I połowy XIV (do 20.I.1320)

Podstawowe cechy:

- traktowanie państwa jako przymusowej własności dynastii panującej

- podział na podokresy:

• od II połowy X w. do 1138 r. – monarchia wczesnofeudalna, względnie scentralizowana
• od 1138 r. (testament Krzywoustego) do 1320 r. (koronacja Łokietka)

- przed 1138 r. Polska była podzielona również na dzielnice, ale był silny władca i potrafił zjednoczyć Polskę pod swoją władzą

 

Trzecia forma państwa.

- monarchia stanowa od 1320 r. do 1454 r. (przywileje Cerkwico – nieszawkie)

Podstawowe cechy:

- państwo nie jest prywatną własnością monarchów

- zaczynają przeważać elementy publiczno – prawne

- istota monarchii stanowej polega na wspólnych rządach króla oraz reprezentacji poszczególnych stanów (szlachecki, duchowny, mieszczański i chłopski)

- asynchronizm – zjawisko polegające na tym, że tak sama forma państwa, występuje w różnych krajach w różnym czasie (np. monarchia stanowa w Polsce i w Anglii – różnica 100 lat).

 

Czwarta forma państwa.

- monarchia absolutna na zachodzie,  w Polsce nie było monarchii, była:

- od XV w. powstaje nasza własna forma ustroju – Rzeczpospolita Szlachecka

- od połowy XV w. do 1795 r. (tzw. Dawna Polska do trzeciego rozbioru)

Podstawowe cechy:

- dominującym stanem, z którym król współpracował był stan szlachecki (trzy etapy):

1. demokracja szlachecka (dominująca pozycja szlachty średniej:

• od XV w. do 1573 r. – artykuły henrykowskie
• do 1606/1607 r. – Rokosz Sandomierski albo Rokosz  Zebrzydowskiego
• do 1652 r. po raz pierwszy zastosowano rygorystycznie zasadę liberum veto, pierwsze zerwanie sejmu (niedojście do sejmu) w 1669 r.

2. oligarchia magnacka (dominującą warstwą społeczną była magnateria, czyli bogatsza szlachta:

• do 1764 r. – Sejm Konwokacyjny w trakcie ostatniego bezkrólewia

3. monarchia konstytucyjna 1764 – 1795 okres reform i upadku Rzeczypospolitej Szlacheckiej, powrót Polski do ogólnej ewolucji krajów zachodnich; były republiki oświecone (kraje, w których społeczeństwo miało wpływ na władzę, dokonywały się reformy oświeceniowe).

 

Piąta forma państwa.

- 1795 – 1918 ustrój i prawo państw zaborczych na ziemiach polskich

Podstawowe cechy:

- dominujące znaczenie miały przepisy wprowadzone przez państwa zaborcze

- Polacy mieli okresy autonomiczne (Rzeczpospolita Krakowska ok. 30 lat, Galicja)

 

Nie wymagane na egzaminie:

Szósta forma państwa:

- II Rzeczpospolita, Polska w okresie międzywojennym, 1918 – 1939

Podstawowe cechy:

- kolejne akty o randze ustawy zasadniczej

- 1919 r. Mała Konstytucja

- 1921 r. Konstytucja Marcowa

- 1926 r. Nowela Sierpniowa (w sposób istotny zmieniała ustrój Konstytucji Majowej)

- 1935 r. Konstytucja Kwietniowa

 

Siódma forma państwa.

- lata międzywojenne 1939 – 1944, 1945

Podstawowe cechy:

- Polskie Państwo Podziemne (PPP)

- pojawiały się ośrodki władzy, które odrzucały Konstytucję Kwietniową

 

Ósma forma państwa.

- okres Polski Ludowej, 1944, 1945 – 1989, 1990

- 19582 r. – konstytucja uchwaliła nazwę Polski na PRL

- 1944 r. manifest PKWiN

Podstawowe cechy:

- mniejsze znaczenie mają zmiany w ustawach

- o przemianach decydowały protesty społeczne, na których władza musiała zareagować

- 1970 r. zmiana władzy partyjnej

 

Regnum Poloniae i Corona Regni Poloniae (pyt. 55).

 

74. Administracja centralna w Księstwie Warszawskim.

- Rząd składał się z 6 ministrów:

• sprawiedliwości,
• spraw wewnętrznych i wyznań,
• wojny,
• skarbu,
• policji oraz
• sekretarza stanu przebywającego w Dreźnie i będącego pośrednikiem między rządem, a monarchą.

 

- decydujący głos należał do rezydentów francuskich – oficjalnych przedstawicieli Napoleona, a później do ambasadora Francji w Warszawie.

 

- czynności rządowe miała koordynować Rada Ministrów złożona z kierowników resortów      i prezesa rady.

 

- kontrole nad działalnością ministrów i rządu sprawowała Rada Stanu.

- kraj podzielono na 6 departamentów (od 1809 na 10) na czele departamentu stał prefekt        o bardzo szerokich kompetencjach.

 

- departamenty dzieliły się na powiaty z podprefektem na czele,

 

- w miastach jednostką terytorialną była municypalność z burmistrzem lub prezydentem, we wsiach – gminy miejskie i wiejskie z wójtem.

 

- organy samorządowe a za razem doradczo-kontrolne to: w departamentach – rady

departamentowe, w powiatach – rady powiatowe, w municypalnościach – rady municypalne.

 

- członków rad powoływał król. Do ich kompetencji należał głównie rozkład obciążeń finansowych. Posiadały one nowoczesną kadrę urzędniczą- zalążek przyszłej inteligencji.