Student Prawa

Jean Calvin ( Kalwin, 1509 – 1564 ), teolog, prawnik i hellenista, związany był w swej działalności ze Szwajcarią, do której zbiegł w obliczu prześladowań zwolenników reformacji w rodzimej Francji. Zasady swej teologii, a także poglądy polityczne sformułował w podstawowym dziele pt. urządzenie wiary chrześcijańskiej , 1536.

W teologii i polityce kalwińskiej przeplatały się wątki zaczerpnięte z augustianizmu, z nauki Lutra oraz republikańskich też głośnego ideologa reformacji zurychskiej – Ulryka Zwingliego. Od Lutra pochodziła teza, że natura człowieka jest do gruntu zepsuta, że pozbawiona wolnej woli jednostka nie może postępować inaczej niż źle i nie jest też w stanie wypełniać prawa bożego. Bóg jest jedynym suwerenem; osobiście kieruje ręką rządzących.

Ta teza prowadziła Kaliwna do uznania państwa za instrument Boga. Kierowani przez absolutnego Boga rządzący społeczeństwem są otoczeni bożym majestatem. Boskie jest państwo; absolutna jest władza jego sterników, którzy wykonują tylko boski rozkaz. Władza w państwie nie jest więc osobistym prawem monarchy i rządzącej ekipy; nie pochodzi ona też od ludu; należy bezpośrednio do samego Stwórcy. – króla najwyższego. Wystarczy sam fakt, że władca rządzi, by słuchać go bez zastrzeżeń; absolutyzm i boskość to jedno i to samo. Rewolta jest zatem niemożliwa, nie można bowiem stawiać oporu władzy, nie stawiając jednocześnie oporu Bogu. Ale podobnie jak u Lutra przewidziano od tej reguły jeden wyjątek; opór jest dopuszczalny jeżeli w państwie istnieją organy wyraźnie powołane do stawiania oporu złej władzy. A i wtedy tylko, gdy przy braku takich organów ( np. parlamentu ) Bóg ześle natchnioną przez siebie osobę, która przeciwko tyranowi zjednoczy lud. Wówczas lojalność władzy musi bezwzględnie ustać, gdyż rezygnując z oporu upoważnione przez Boga organy oporu czy też natchnieni przezeń przywódcy zdradziliby wolność ludu, której są protektorami z woli Boga. Teza ta – podobnie jak w przypadku Lutra – rozstrzygnie o karierze politycznej kalwinizmu, zwłaszcza we Francji.

Kalwin niechętny był monarchistycznej strukturze państwa. Z upływem lat elementy antymonarchistyczne były w jego wystąpieniach coraz bardziej widoczne. Stary Testament zawiera prawdę, gdy głosi, że najlepszym ustrojem dla państwa jest republika arystokratyczna. Kalwin równie ostro jak Luter występował przeciw nierozważnemu i chciwemu ludowi. Taki ustrój miała właśnie patrycjuszowska Genewa.

Kalwin odrzucał luterańską ideę kierowania sprawami religii przez organa państwowe. Kościół to siła samoistna, zdolna do wykonywania zadań duszpasterskich, religijnych i sprawowania władzy ściśle politycznej, świeckiej. Kalwiński kościół jest widzialny; jest on organicznie związany z aparatem politycznym. Prawowierny pastor łączy w sobie godność duchowną i świecką.

Kawlin podporządkował władzę świecką kościołowi. To z kolei rozstrzygało o dyfuzji zadań; sklerykalizowane państwo utrzymywało wiarę chrześcijańską przez dobre prawa, statuty i kary, pilnowało czystości i wiary, tępiło „katolickie bałwochwalstwo”. Wespół z konsystorzem badało, czy obywatele chodzą na nabożeństwa, dochowują małżeńskiej wierności, wychowują w duchu wiary swoje potomstwo; pilnowało też surowości obyczajów. Wykroczenia przeciwko dekalogowi pociągały za sobą kary kościelne, ale zarazem i surowe sankcje prawne, aż do kary śmierci włącznie. Kalwin był bardzo nietolerancyjny.

Kalwinizm reprezentował również postępowe wartości. Rehabilitował pracę i zysk z kapitału, bronił kredytu i zasad pewności pieniężnego obrotu; głosił zasadę surowości, ale i jednolitości norm prawa państwowego.