Student Prawa

Reformacja, humanizm i antropocentryzm wprowadziły ogromne zamieszanie w Kościele katolickim, który zmuszony został do podjęcia wewnętrznej reformy i przywrócenia jedności religijnej (próba odzyskania utraconego status quo). W celu umocnienia katolicyzmu i przywrócenia utraconej pozycji kościół przystąpił do działania:

a)      w 1540 roku papież Paweł III powołał nowy zakon – Towarzystwo Jezusowe, założone przez Ignacego Loyolę. Jezuici ślubowali, obok zwykłych cnót zakonnych, bezwzględne posłuszeństwo papieżowi. Głównym ich zadaniem było zwalczanie reformacji w państwach Europy (tworzenie sieci szkół parafialnych, wychowanie młodzieży arystokratycznej, uczestniczenie w życiu politycznym, itd.)

b)      w 1542 roku utworzono przy papieżu Centralny Trybunał Inkwizycyjny rozstrzygający sprawy o herezję.

c)      ostatecznie program kontrreformacji został przyjęty na soborze trydenckim (1545-1563):

• główne postulaty soboru:

-          wykładania Pisma Św. należy wyłącznie do Kościoła

-          nauka teologów katolickich ma być traktowana na równi z Biblią

-          podtrzymywano warunek zbawienia jakim były: podległość wierze i wykonywanie dobrych uczynków

-          potwierdzono naukę o odpustach, zreformowano liturgię, ustalono nowe formy kultu świętych

-          podkreślano zwierzchność papieża w kościele

-          zadbano o podniesienie umysłowe i moralne kleru

-          rozbudowano system cenzury i aparat inkwizycyjny

d)      szkoła w Salamance: była to jezuicka szkoła, która „wydała” Suareza, Ballarmina, Molina i innych „szermierzy” tej katolickiej reakcji

• poglądy członków szkoły:

-          głosili, iż ideologia kontrreformacji winna uwzględniać realia polityczne i społeczne poszczególnych państw (tam, gdzie monarcha był katolicki chętniej szedł na kompromis i ustępstwa w stosunku do kościoła)

-          jedynie silne mieszczaństwo może przynieść zwycięstwo katolicyzmowi (dopuszczali zysk od odsetek z udzielanych kredytów - lichwę), ale tylko w państwach o ustroju gospodarczym wczesnokapitalistycznym

-          natomiast w społeczeństwach feudalnych, głosili sojusz kościoła ze szlachtą (ogromna elastyczność polityki kościelnej)

-          Suarez, określając stosunki kościoła do władzy państwowej, sięgnął do teorii ideowo wspierającej we Francji kalwińskich monarchomachów (głosił, że człowiek jest naturalnie wolny, to lud ustanawia konkretną władzę państwową – suwerenność ludu; dopuszczalny jest, jego zdaniem, każdy ustrój, byle legalny, jedynie wyższa jest jedynie władza papieska, która pochodzi bezpośrednio od Boga – jest to ewidentne odwołanie do doktryny papalizmu)

-          przedstawiciele tej szkoły uznawali za dobre tylko to państwo, które respektuje interesy Kościoła (i odwrotnie)

-          głosili daleko idącą nietolerancję (dla heretyków jedynie kara śmierci) – powrót do starej tezy Tomasza z Akwinu

Ostatecznie kontrreformacja poniosła klęskę, ponieważ nastąpił diametralny wzrost samodzielności politycznej mieszczaństwa, pogłębiały się przejawy laicyzmu w życiu społecznym. Upadek kontrreformacji otworzył drogę ku racjonalistycznej ideologii oświecenia.