Student Prawa

Ruch narodowy ulegał licznym przekształceniom jednakże reprezentująca tylko jego część ND powstała pod koniec XIX wieku najpierw działała jako Liga Polska potem Liga Narodowa i wreszcie Stronnictwo Narodowej Demokracji której głównym ideologiem był Roman Dmowski.

Ideologia konserwatywno-narodowa stopniowo ewoluowała w kierunku bojowego nacjonalizmu, ruch podkreślał zasadę solidarności społecznej w imię obrony narodowości polskiej, jednocześnie występował przeciw wszelkim ruchom rewolucyjnym i przejawom internacjonalizmu. Najważniejszym przeciwnikiem ideologicznym jest lewica i socjalizm, rozbijające jedność narodu.

Propagowano idee neoslawinizmu – solidarność narodów słowiańskich z udziałem Rosji, występował przeciw państwom germańskim widząc w nich zagrożenie dla bytu narodowego Polaków (z powodu wysokiego zorganizowania cywilizacyjnego). Pod wpływem darwinizmu społecznego sformułowano tezę o permanentnej walce o przetrwanie między narodami, postrzeganej jako pozytywna, kształtująca świadomość narodową, hartująca i wzmacniająca. Uważał Rosję za sojusznika w walce z Germanami, przeto w czasie zaborów postulował zaprzestanie walki zbrojnej o niepodległość, poszanowanie prawa, i wykorzystanie istniejących prawnych możliwości do zbudowania sprawnej, powszechnej organizacji skupiającej Polaków i umacniającej świadomość narodową. W czasie IWŚ związał się z opcją francusko-rosyjską i planował w oparciu o nią odbudować państwo niepodległe bądź luźno związane z Rosją.

Dmowski koncentrował się przede wszystkim na problematyce narodu i państwa. Naród i Państwo są równorzędne, wzajemnie się warunkują (państwo jest niezbędną formą polityczną narodu do którego ten dąży aby osiągnąć w jego ramach pełnię bytu, państwo nie może istnieć bez narodu. jednak naród tracąc byt państwowy wcale nie przestaje być narodem). Pojmował Naród jako wspólnota etniczna, niezależna od podziałów zaborczych lub klasowych. Patriotyzm wg ND był oparty na narodowych interesach i realizmie politycznym. Polacy mają do odegrania własną misję cywilizacyjną. Ideologia głosi, że wartości etyczne jednostki muszą się podporządkować interesom narodu. Koncepcja narodu jest z pozoru solidarystyczna i ponadklasowa, wyróżnia ją jednak paternalizm (pogląd, że ludzie myślący i rozumiejący sprawę, cechują się wiedzę narodową i instynktem odziedziczonym) mają prawo i obowiązek kierowania masami i działania.

Poglądy ustrojowe ND zależały od aktualnej sytuacji politycznej. W chwilach gdy opcja Piłsudskiego znajdowała się u władzy Endecja opierała wizję ustroju państwowego na republice demokratycznej w której decydującą rolę ma odgrywać naród Polski. Zgodnie z tradycjami przedrozbiorowymi najwyższą władzę miał sprawować Sejm, a osłabiona miała być pozycja prezydenta. (Ustrój parlamentarno-gabinetowy)

W czasie gdy mieli duże poparcie społeczne uważali parlament za miejsce jałowej gadaniny postulowali autorytaryzm wspomagający rozwój narodu (silna władza wykonawcza szanująca prawa obywatelskie)

Chętnie czerpał z idei narodowych oraz rasowych. Eksponował konieczność podkreślania czynników które więzi rasowe umacniają zaś eliminowania tych osłabiających. Grupy rasowo obce powinny być asymilowane wedle możliwości, gdy to jest niemożliwe wykluczane poza ramy narodu (uzasadniało to wrogą politykę wobec Żydów – cechujących się wyraźną odrębnością, postrzeganych jako wroga wewnętrznego - zagrożenie dla Polaków, element obcy, którego prawa należy ograniczać i w miarę możliwości usunąć z Polski) W niepodległym narodowościowym państwie polskim, nie-Polacy mieli być w nim obywatelami II kategorii, do momentu asymilacji.

Państwo Polskie wg Dmowskiego kierującego się narodowym instynktem powinno być jednolite narodowościowo i zwarte terytorialnie nawiązujące do tradycji Piastowskich (nabytki na Zachodzie kosztem Kresów Wschodnich aby mieć dobre stosunki z Rosją)