Student Prawa

Charakter Odrodzenia, którego apogeum przypada na wiek XVI określają różne zjawiska. Odrodzenie wyrażało nowe nurty związane z postępem techniki i nowy obraz struktur społecznych jako następstwo przemian ekonomicznych. Odrodzenie symbolizowało nowy stan wiedzy o świecie „rewolucję intelektualną”. Odrodzenie było przewrotem w pojęciach religijnych i renesansowych w kulturze duchowej; to humanizm. Odrodzenie to też odzwierciedlenie nowej geografii politycznej świata i nowej wizji państwa i władzy. Wszystkie wątki nawzajem się przenikały i uzupełniały, sprawiając, że okres ten utrwalił się jako „ największy przewrót postępowy, jaki ludzkość do owych czasów przeżyła, epoka, która wymagała olbrzymów i olbrzymów  zrodziła” ( Fryderyk Engels ).

Przede wszystkim jednak XVI w. dokonał „odrodzenia” antyku, wielkiej kultury starożytności. Wracano do dawnych wyobrażeń Greków i Rzymian, wydobywano z zapomnienia stare pomniki kultury pogańskiej. Ale wskrzeszano też dziedzictwo ksiąg biblijnych, z pietyzmem i szacunkiem docierano do czystego słowa Chrystusa i proroków. Szukano wzorów i natchnienia w naukach Platona i Arystotelesa, przypominano teksty pisarzy rzymskiej republiki.

Wielkie odkrycia geograficzne, wiedza o nowych kontynentach i przygodach odkrywców wzmagały zainteresowania kształtem świata, jego miejscem we wszechświecie. Wprawdzie genialne odkrycia w fizyce ( Leonardo da Vinci ) , medycynie ( Paracelsus ) czy astronomii ( Kopernik, Bruno ) przyjmowano najczęściej ze sceptyzmem; chętniej wierzono autorytetom starożytnym, niemniej czyniły one wyłom w tradycyjnej, chrześcijańskiej panoramie świata. Torowały one drogę przeświadczeniu, że Bóg stworzył świat dla człowieka, że przyroda może być człowiekowi posłuszna.

Odrodzenie nie odrzuciło religii,  zgłaszało jednak kategoryczny protest przeciwko tradycji kościelnej. Programem epoki stał się powrót do czystego słowa bożego. Wyciągano z tego dwa wnioski; po pierwsze stwierdzano, że Pismo Święte głosi prawdę, a wszystko to, co narosło wokół Pisma, mija się z nią , po drugie – brał górę pogląd, że każdy, kto chce poznać prawdę słów Chrystusa, może to zrobić sam.

Ta  buntownicza konkluzja miała swoje odcienie i warianty. Ujawniało je bogactwo postaw i postulatów występujących w reformacji. Reformacja była bowiem w swej podstawowej tezie przystosowaniem protestu przeciwko uniwersalizmowi religijnemu do potrzeb społecznych i politycznych różnych krajów, różnych społeczeństw i poszczególnych grup tych społeczeństw.

Humanizm to nowa, również odmienna od średniowiecznej perspektywa dla człowieka. Człowiek  XVI w. ( homo ) wierzy wprawdzie w Boga, przede wszystkim przecież ufa sobie. Nie jest on już biernym narzędziem w tworzeniu struktury, w której żyje, zmieniającą ją wedle swoich potrzeb i co więcej mającą świadomość tej swobody. Humanizm był więc wielkim wyznaniem wiary w człowieka, w jego perspektywy i zdolności poznawcze. Człowiek jest punktem ciężkości świata, jego głównym bohaterem. Ideałem epoki jest jednostka wielkoduszna i życzliwa dla innych, tolerancyjna i aktywna, odważa i utalentowana. Stąd też w niejednym traktacie politycznym na czoło wybijały się stwierdzenia, że droga ku lepszemu światu prowadzi przez ulepszanie obyczajów i doskonalenie indywidualnej natury człowieka, a nie ustroju politycznego czy społecznego.