Student Prawa

Uwagi ogólne

Granica jest to płaszczyzna prostopadła do powierzchni kuli ziemskiej, która oddziela terytorium państwa od innych obszarów, tzn. od terytoriów innych państw lub terytoriów nie podlegających niczyjej suwerenności.

–         rodzaje granic:

*   granice naturalne – przebiegają zgodnie ze zjawiskami geograficznymi i rzeźbą terenu (wraz z rzeką, linią gór czy morza);

*   granice sztuczne – stworzone przez człowieka, bez uwzględnienia charak­terystyki terenu;

→     granice geometryczne – przebiegające odcinkami linii prostych, a ich szczególnym rodzajem są tzw. granice astronomiczne – przebiegające zgodnie z liniami równoleżników lub południków, np. częściowo granica miedzy USA a Kanadą wzdłuż równoleżnika 49° (szerokości północnej);

–         podstawą prawną ustalenia granicy jest z reguły umowa międzynarodowa, a prawo zwyczajowe ma jedynie znaczenie posiłkowe → 3 typowe etapy ustalania konkretnej granicy:

*   ogólne określenie i opis granicy państwowej oraz wyznaczenie ogólnego przebiegu linii granicznej na mapie w dużej podziałce, np. w traktacie pokojowym;

*   delimitacja → ustalenie szczegółowego prze­biegu granicy wraz z naniesieniem na mapę, przeprowadzana zgodnie z postanowieniami umowy, ale możliwe niewielkie odchylenia związane ze stosunkami właścicielskimi, rzeźbą terenu, przebiegiem dróg i linii kolejowych, dokonywana z reguły przez dwustronne komisje delimitacyjne (protokoły delimitacyjne);

*   demarkacja → szczegółowe wytyczenie granicy w terenie (oznaczenie specjalnymi znakami), dokonywana przez komisje mieszane;

–         przebieg granicy:

*   na lądzie → betonowe słupki (linie proste od środka jednego do drugiego) oraz większymi monolitami (tam gdzie jest istotna zmiana biegu granicy), a słupki są numerowane;

*   na rzekach:

→     gdy nieżeglowna – środkiem rzeki (medianą);

→     gdy żeglowna → linia najgłębszego koryta (talweg);

Ä  strony mogą to inaczej uzgodnić;

*   mosty → z reguły należą po połowie, niezależnie od tego, jaka woda jest pod nimi;

*   wody stojące (jeziora, morza zamknięte) → zazwyczaj są dzielone między pań­stwa nadbrzeżne, ale brak ogólnej normy dokonania tego podziału – czasem wzdłuż uprosz­czonej linii środkowej lub linii prostych;

–         system kontroli granicznej → z suwerenności państwowej wynika, że państwo samo reguluje ruch osób i rzeczy przez swoją granicę;

*   wiza wjazdowa lub tranzytowa – zezwolenie na przekroczenie granicy przez konkretną osobę celem wjazdu, ale nie zawsze wydanie wizy oznacza automatyczne dopuszczenie na terytorium danego państwa (np. USA);

*   ustawa z 1990 r. o ochronie granic państwowych → w celu ochrony granic ustalono pas drogi granicznej, strefę nadgranicz­ną, pas graniczny – szczególne przepisy prawne;

–         regulowanie zatargów granicznych → incydenty graniczne – czyny popełnione w pobliżu granicy państwowej wywierające skutki, którymi zainteresowane są oba państwa sąsiedzkie → u.m. regulują postępowanie w takich przypadkach, by nie odwoływać się w każdym przypadku do drogi dyplomatycznej;

*   np. umowa między Polską a ZSRR o stosunkach prawnych na polsko-radzieckiej granicy państwowej oraz współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach granicznych z 1961 r. → ustanowiono pełnomocników granicznych, którzy mogli rozpatrywać i rozstrzygać naruszenia porządku na granicy, a ich wspólne rozstrzygnięcia były obowiązujące i ostateczne. W razie zawiłej sprawy przekazywali ją na drogę dyplomatyczną;