Student Prawa

FUNKCJA KONTROLNA

KONTROLA to porównanie stanu faktycznego ze stanem prawnie postulowanym, oraz wyciągnięcie opinii i wniosków, bez możliwości władczego wpływania na podmiot kontrolowany, gdyż wtedy zaczyna to być nadzorem;

 

OGÓLNE INSTRUMENTY KONTROLI:

– PRAWO ŻĄDANIA INFORMACJI – wynika z samej istoty funkcji kontrolnej (oraz z art. 153 RSejm) → komisje sejmowe mają prawo do zobowiązywania ministrów, kierowników naczelnych organów adm. rząd. oraz innych urzędów i instytucji państwowych do przedstawiania sprawozdań, udzielania informacji, uczestniczenia w posiedzeniach;

* też w wielu ustawach zobowiązanie ministrów do przedkładania sprawozdań w określonym zakresie komisji lub całej izbie (np. związane z członkostwem w UE);

– PRAWO ŻĄDANIA WYSŁUCHANIA:

* na szczeblu komisji sejmowej to:

→ dezyderaty (art. 159 RSejm) – uchwała komisji zawierająca postulaty w określonej sprawie, przekazywana przez Marszałka adresatowi, którym może być RM, minister, prezes NIK, prezes NBP, Główny Inspektor Pracy i ma 30 dni na ustosunkowanie się do nich; nie ma mocy wiążącej; W razie uznania odpowiedzi za niezadowalającą komisja może ponowić dezyderat, przedłożyć Marszałkowi wniosek o zwrócenie odpowiedzi jako niezadowalającą lub zaproponować Sejmowi podjęcie uchwały czy rezolucji;

→ opinie (art. 160 RSejm) – zawiera stanowisko komisji w określonej sprawie do wszystkich centralnych organów i instytucji w systemie adm. rząd., a adresat musi zając stanowisko w terminie do 30 dni; komisja może podjąć takie działania jak przy dezyderatach;

→ kontrola wykonywania ustaw i uchwał (art. 161 RSejm) – w sprawach związanych z wprowadzaniem w życie i wykonywaniem ustaw i uchwał, a zasady określa Prezydium;

→ wizytacje oraz badania działalności (art. 167 RSejm) – zakładów i spółek z udziałem SP, przedsiębiorstw i instytucji państwowych;

 

* na posiedzeniu plenarnym Sejm może uchwalić (art. 69 RSejm):

→ rezolucję – zawierającą wezwanie określonego organu państwowego do podjęcia wskazanego w rezolucji jednorazowego działania;

→ deklarację – zawierającą zobowiązanie do określonego postępowania;

→ rezolucję – zawierające wezwanie do określonego zachowania się, podjęcia inicjatywy lub zadania;

→ rezolucję – zawierające stanowisko w określonej sprawie;

* poszczególni posłowie mogą na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu...:

→ art. 19 → żądać informacji i materiałów oraz wglądu w działalność organów adm. rząd. i samorządu oraz spółek SP, zakładów i przedsiębiorstw państwowych i samorządowych, o ile nie narusza to dóbr osobistych innych osób;

→ art. 20 → podjąć interwencję w w/w podmiotach oraz w jednostkach gospodarki niepaństwowej dla załatwienia sprawy we własnym imieniu lub wyborcy oraz zaznajomić się z tokiem jej rozpatrzenia → to nie nadzór, tylko kontrola, gdyż poseł/senator nie może mieć wpływu na wynik rozstrzygnięcia, a może jedynie popchnąć sprawę;

SZCZEGÓLNE PROCEDURY KONTROLNE – efektem tej kontroli może być uruchomienie procedur związanych z odpowiedzialnością: votum nieufności, votum zaufania oraz możliwość pociągnięcia do odp. konstytucyjnej;

– TWORZENIE KOMISJI ŚLEDCZYCH – jej działalność opiera się na ustawie (bo tylko ustawa może określać obowiązki i odpowiedzialność obywatela);

* powoływana przez Sejm bezwzględną większością;

* może dot. każdej sprawy w ramach funkcji kontrolnej Sejmu;

* do 11 członków (powinno odzwierciedlać reprezentację);

* każda osoba wezwana ma obowiązek stawić się i złożyć zeznanie (kpk);

* Komisja może się zwrócić do Prokuratora Generalnego o przeprowadzenie określonych czynności;

* komisja przedstawia sprawozdanie Marszałkowi, a następnie staje się ono przedmiotem debaty i nie podlega dyskontynuacji, ale prace komisji tak;

* komisja może wystąpić z wnioskiem o pociągnięcie do odp. konstytucyjnej;

→ podobne uprawnienia Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej (art. 9 ust. o TS);

* czy komisja to organ konstytucyjny? → raczej nie, bo organem konstytucyjnym jest organ o kompetencjach i strukturze w podstawowych zrębach określonych w Konstytucji;

– PROCEDURY INTERPELACYJNE – (art. 115) to indywidualne wystąpienia poselskie, zawierające pytania na tle określonego stanu faktycznego, które mogą być kierowane tylko do członków RM i rodzą obowiązek udzielenia odpowiedzi w określonym terminie. Regulamin Sejmu rozwinął treść art. 115:

* INTERPELACJE (art. 192 i 193 RSejm):

→ dot. spraw o zasadniczym znaczeniu związanych z polityką państwa;

→ składana na piśmie do Marszałka, który niezwłocznie przesyła ją adresatowi;

→ Prezydium Sejmu może pozostawić interpelację bez biegu (gdy nie spełnia w/w wymogów) lub nakazać skreślenie sformułowań sprzecznych z Etyką Poselską;

→ na odpowiedź ma 21 dni, a w razie gdy zostanie uznana za niezadowalającą nadawca może żądać dodatkowych wyjaśnień tylko raz w terminie 30 dni, a na odpowiedź adresat ma 21 dni;

→ Marszałek informuje Sejm o przyjętych interpelacjach;

* INFORMACJE BIEŻĄCE (art. 194 RSejm):

→ może złożyć klub lub min. 15 posłów;

→ wniosek o przedstawienie na posiedzeniu Sejmu informacji bieżącej;

→ o przyjęciu tego wniosku rozstrzyga Prezydium po opinii Konwentu, a w braku jednomyślności Konwentu rozstrzyga Sejm;

→ przedstawienie jej odbywa się na posiedzeniu Sejmu i obejmuje wystąpienia wnioskodawcy i przedstawiciela RM, oraz innych posłów → przeprowadza się debatę;

* ZAPYTANIA (art. 195 RSejm) – składane na piśmie w sprawach o charakterze jednostkowym, dot. realizowanych przez RM zadań polityki wew. i zew. oraz zadań publicznych w adm. rząd.;

→ składanie i odpowiedź jak interpelacje;

* PYTANIA W SPRAWACH BIEŻĄCYCH (art. 196 RSejm) – zadawane ustnie na każdym posiedzeniu i wymagają bezpośredniej odpowiedzi;

→ konieczność poinformowania o nich na piśmie Marszałka na 12 godzin przed posiedzeniem, a o ich przyjęciu decyduje Prezydium po opinii Konwentu (do 11 pytań);

→ nie przeprowadza się dyskusji nad pytaniem/odpowiedzią, ale zadający może zadań pytanie dodatkowe;

 

– KONTROLA WYKONANIA BUDŻETU:

* RM ma obowiązek przedłożenia Sejmowi w terminie 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej wraz z informacją o stanie zadłużenia państwa (art. 226 ust. 1);

* Sejm na rozpatrzenie sprawozdania ma 90 dni  następuje to analogicznie do trybu budżetowego, czyli w KFP i innych, ale sprawozdanie pisze KFP, a w tym samym czasie NIK przesyła 2 dokumenty: analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz opinię w przedmiocie absolutorium (art. 204 ust. 1 pkt. 1 i 2)  na tej podstawie udziela lub nie absolutorium (art. 226 ust. 2);

→ ABSOLUTORIUM – to pozytywne skwitowanie wykonania przez RM ustawy budżetowej. W praktyce nabiera ono szerszego znaczenia, stanowiąc polityczną ocenę działalności rządu, ale odmowa udzielenia absolutorium nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych, choć w sensie politycznym może oznaczą wezwanie premiera do dymisji (o ile to ten rząd wykonywał ten budżet);

– PRZEPROWADZENIE DEBATY → np. nad wnioskiem premiera o votum zaufania (art. 160) czy nad absolutorium;

 

INSTRUMENTY KONTROLI SPRAWOWANE PRZEZ SENAT:

– CHOĆ K. ICH NIE NADAJE, TO W PRAKTYCE I W RSEN POWSTAŁY PEWNE INSTRUMENTY KONTROLI, takie jak:

* oświadczenia senatorskie (art. 49 RSen) – mogą dot. każdej kwestii związane z wykonaniem mandatu i wnioski do członków RM, na które adresat ma 30 dni na odpowiedź;

* prawo żądania od przedstawicieli RM (i in. podmiotów) informacji, wyjaśnień i opinii, materiałów i czynnego uczestnictwa w posiedzeniach komisji (art. 60 ust. 3-5 RSen);

– ich podstawa i związane z nimi ew. obowiązki są dyskusyjne;