Student Prawa

a)    Po drugiej wojnie światowej

najwybitniejszym i najbardziej wszechstronny, rzecznikiem liberalizmu był Friedrich August von Hayek  ( 1899 - 1992 ) laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 1974 r. nagrodę Nobla otrzymał przede wszystkim za dzieło The Pure Theory of Capital ( Czysta teoria kapitału , 1940 ). Hayek odrzucał przymiotnik „ neo” dla swojego liberalizmu, zwracają uwagę, że liberalizm jaki propaguje jest jedynie powrotem do klasycznych zasad, a nie jakimś nowym liberalizmem.

Hayek był w pewnym sensie filozofem polityki – rozpoczynał swoje wywody od usunięcia – jak go określał „ błędu myślenia kartezjańskiego”. Błąd kartezjański polega – według Heyka na nadmiernej wierze w rozum ludzki i racjonalizm, na przekonaniu, że można racjonalnie sterować i kontrolować procesy społeczne. Tymczasem postęp dokonuje się właśnie przez przypadkowe i nieprzewidywalne działania społeczne. Tymczasem postęp dokonuje się właśnie przez przypadkowe i nieprzewidywalne działania ludzkie. Dlatego wolność jest dla Hayeka podstawową wartością.

W pierwszej kwestii poglądy Hayeka były brutalne: idea sprawiedliwości społecznej jest nonsensem, sprawiedliwy może być jedynie pojedyńczy człowiek, ale nie rynek Hayek uważał, że mówienie o sprawiedliwości społecznej to oda na młyn dogmatów, którzy chcą odebrać i zniszczyć wolność. Nie ma bowiem wolności politycznej bez wolnego rynku. Hayek był optymistą, gdyż żądając na przykład likwidacji ubezpieczeń społecznych prowadzonych przez państwo i domagając się wolnego rynku w zakresie usług medycznych, twierdził, że i tak w ostatecznym efekcie będzie to prowadziło do ich potanienia i upowszechnienia, chociaż początkowo z pewnych usług będą korzystać jedynie bogatsi ludzie. Podobnie protestował przeciw rozwijaniu państwowej oświaty, wszelkim subwencjom, itd.

Dla Hayeka formą realizacji możliwości dla każdej jednostki powinno być prawo: funkcją państwa jest stworzenie ram prawnych, które nie zależą od woli większości, a które są niezbędne w każdym wolnym społeczeństwie: wolność, własność, zasada podziału władzy i zasada rządów prawa ( rule of law ). Prawo nie ma jednak służyć osiąganiu jakichkolwiek celów, ale ma być formą poprzez którą państwo umożliwia jednostkom realizację rozmaitych dążeń

Według Hayeka liberalizm tym się różni od konserwatyzmu, że chociaż liberał wie, że pewne wartości są lepsze od innych, nie jest w stanie i nie chce narzucać innym swojej skali wartości i celów. W ujęciu Hayeka żadna demokracja nie może odebrać jednostce prawa do wolności. Credo Hayeka brzmiało: dla liberała ani morale, ani religijne ideały nie są przedmiotem przymusu, a podstawową zasadą jest akceptacja pluralizmu, co pozwala na zbudowanie pokojowego społeczeństwa przy użyciu minimum przymusu. Największe niebezpieczeństwo – zdaniem Hayeka – leży w idei sprawiedliwości społecznej. Realizacja sprawiedliwości prowadzi do zniewolenia jednostki pod każdym innym względem.

Do historii przejdzie jako liberalny fundamentalista, człowiek, dla którego indywidualizm i wolność były gwarancją postępu. W przeciwieństwie do konserwatystów, dla których w gruncie rzeczy postęp nie istnieje, Hayek wierzył, że wolność prowadzi do postępu i że jest fundamentalnym warunkiem rozwoju ludzkości.