Student Prawa

Słusznie uchodził za najbardziej oryginalny umysł swojego stulecia. Był lekarzem z profesji, z zamiłowania zaś filozofem i pisarzem politycznym. Po a1) kwestie ogłoszeniu swego fundamentalnego dzieła Defeos pacis ( Obrońca pokoju ) został przez kościół uznany za heretyka ( 1309 ).

Marsyliusz pozostawal pod silnym wpływem „odkrytego” przez awerroistów Arystotelesa, a także samych awerroistów. Od nich zaczerpnął swój sceptyzm i radykalizm w sprawach religii. Marsyliusz dokonał istotnego zwrotu w interpretacji Arystotelesa, kładąc akcent na ekonomiczne i społeczne wartości, które gwarantować ma państwo. Usunął natomiast na dalszy plan zadania państwa w kształtowaniu wartości moralnych. Podobnie jak Ocucam traktował państwo jako organizację, która przede wszystkim dysponuje techniką i aparatem oraz środkami rządzenia

Ogólna teoria państwa u Marsyliusza jest  już niewątpliwie nowożytna. Państwo jest płodem woli ludzi, a jego doskonałość wyraża się w kompletności środków, jakimi ono dysponuje dla zaspokojenia wszystkich potrzeb ludzkich. Państwo to stróż bezpieczeństwa i pokoju między ludźmi, gwarant harmonijnego ładu w społeczeństwie, toteż do najważniejszych jego zadań należy tępienie występków i rozstrzyganie nieporozumień. Podstawową treścią państwa jest władza – rząd. Rząd musi być monopolistyczny; w jego ręku muszą się koncentrować wszystkie funkcje przymusu, a więc i administracja, sądownictwo i obowiązek kontrolowania urzędników. Wszystkie te funkcje są udziałem władzy niezależnie od formy ustroju

( co do tej ostatniej autor zajmował neutralne stanowisko ). Silny rząd nie miałby jednak żadnych szans przeobrażenia się w tyranie, działałby bowiem w granicach obowiązującego prawa. To zaś pochodziło od ludu.

Prawo stanowienia praw było treścią suwerenności, która należy do całego ludu, bo cały lud jest prawodawcą. Zasada suwerenności ludu jest koronną tezą Marsyliusza, dal on do niej pierwsze nowożytne uzasadnienie demokracji w państwie.

Dwa zespoły racji tłumaczą doskonałość tej zasady ustroju. Pierwszy sprowadzał się do tezy, że ludzie chętniej słuchają praw, które sami ustanowili, że wolą nawet gorsze prawo, jeśli tylko pochodzi ono od nich samych. Ustawodawstwo ludowe gwarantuje więc lepsze funkcjonowanie prawa, większą jego skuteczność. Drugi walor powierzenia ogółowi mocy prawotwórstwa wyraża się – dowodził Marsyliusz – tym, że lud lepiej aniżeli jednostka rozpoznaje swoje dobro i bardziej go pragnie; a zatem wola ogółu daje rękojmię stanowienia na ogół lepszych norm, nie mówiąc już o tym, że prawodawcza funkcja ludu ułatwia sprawowanie skutecznej kontroli nad działalnością rządu. Tkwiły w tej myśli jak gdyby pierwsze elementy głośnej później teorii podziału władzy. Do ustanowienia prawa nie trzeba jednogłośności wystarczy, że zaaprobuje je większość. Marsyliusz pamiętał o tym, że zasada ludowładztwa nie może przeciwdziałać wymogom praktyki, dlatego dopuszczał pomocniczą działalność ekspertów przy spisywaniu ustaw, a nawet dopuszczał myśl o delegowaniu suwerenności ludu na rzecz rządu; lud mógłby w pewnym zakresie lub na pewien czas przekazać prawo do ustawodawstwa rządowi lub też innemu węższemu ciału. Pogląd ten otwiera drogę do daleko idących kompromisów, ale i tu sama zasada suwerenności ludu miała pozostać nienaruszona.

Zasada suwerenności ludu oparta na ustawodawstwie wszystkich musiała doprowadzić autora do odrzucenia średniowiecznej systematyki prawa. Marsyliusz zakwestionował zasadę dualizmu prawa ludzkiego i „wyższego” prawa Boga czy natury. Prawo boże będzie normą sensu stricte dopiero w życiu niebieskim – twierdził autor, bo dopiero wtedy będzie ono opatrzone sankcją. Nie można też mówić o prawie natury jako o systemie prawa obowiązującego. Marsyliusz odrzucał myśl. Tomasza, jakoby prawo ludzkie musiało być konkretyzacją prawa naturalnego. Dowodził, że prawem natury są w istocie normy prawa ludzkiego, cieszące się powszechną aprobatą wśród narodów świata. Prawem jest zatem norma pochodząca od uprawnionego ustawodawcy, który jest ( lub jego delegaci ) opatrzona sankcją przymusu.

Wyprzedzał w końcu Marsyliusz swą epokę, gdy rozważał kwestie kościoła i jego stosunku do państwa. Odmawiał on kościołowi charakteru korporacji ( szedł więc dalej aniżeli koncyliaryści ), ujmował go jako wspólnotę wiernych, zorganizowaną w zasadach dobrowolności. Kryterium przynależności do tej wspólnoty jest subiektywna wiara chrześcijan. Kościół może wprawdzie wprowadzać pewne formy organizacji, które umożliwiają zaspokojenie religijnych potrzeb członków wspólnoty, nie mogą to jednak być formy zakłócające porządek w państwie. Państwo i kościół nie są bowiem równorzędnymi partnerami; stosunek kościoła do państwa musi kształtować się na zasadzie stosunku części do całości. Oznaczało to nie tylko odrzucenie prymatu kościoła w życiu doczesnym, ale poddawało w wątpliwość świecką misję kościoła. Kościół jest wspólnotą treściowo z innego świata, jego zasady nie mogą być prawem dla tych, którzy nie chcą im się poddać. Prawo kościelne nie jest więc  prawem, bo nie zabezpiecza go siła przymusu; dekrety papieskie to obraza majestatu ludzkiego ustawodawcy. Kościół musi zatem stać się instytucją w państwie i być państwu podporządkowany.

Pisarstwo Marsyliusza podobnie jak dzieła Occama i Dantego, było ideowym pomostem, który wyrażał nadchodzący kres panowania podstawowych średniowiecznych konstrukcji teoretycznych. Torowało ono drogę realistycznej i humanistycznej kulturze politycznej odrodzenia.

Niemiecka nauka i filozofia prawa swoją obecną orientację prawnonaturalistyczną w znacznej mierze zawdzięcza Gustawowi Radbruchowi, nie tyle może ze względu na jego wkład teoretyczny, ile ze względu na postawienie problemów, spektakularnego odrzucenia pozytywizmu i osobisty autorytet moralny tego uczonego.