Student Prawa

Dualistyczny charakter systemu źródeł prawa polega na rozróżnieniu przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz przepisów o charakterze wewnętrznym.

Przepisy prawa powszechnie obowiązującego mogą wiązać wszystkie podmioty w państwie. Przepisy te mają zamknięty system źródeł prawa w dwóch aspektach (wyrok TK):

W aspekcie przedmiotowym – enumeratywnie wymienione w Konstytucji formy aktów prawa powszechnie obowiązującego

• art. 87 – Konstytucja (akt samoistny), ustawy (akt samoistny), ratyfikowane umowy międzynarodowe (akt samoistny), rozporządzenia, akty prawa miejscowego;
• akt samoistny – do jego wydania nie jest potrzebne żadne szczegółowe upoważnienie; wydawane są w ramach ogólnej kompetencji do stanowienia prawa.
• art. 234 – rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy,
• art. 91 ust. 3 – przepisy stanowione przez organizację międzynarodową, do której należy Polska, jeżeli umowa międzynarodowa przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym.
• w/w wyjątki → kwestia kontrowersyjna.
• rozszerzenie katalogu źródeł prawa może nastąpić tylko w konstytucji

W aspekcie podmiotowym – enumeratywne wyliczenie wszystkich organów na szczeblu centralnym upoważnionych do stanowienia prawa, z założeniem, że kompetencji nie można domniemywać.

• poziom konstytucyjny – parlament w szczególnej procedurze art. 235 K. ;
• poziom ustaw zwykłych – parlament;

● prezydent – w sytuacjach nadzwyczajnych – art. 234 K.;

• poziom rozporządzeń – prezydent, Rada Ministrów, premier, ministrowie oraz przewodniczący komitetów, KRRiTv.
• zakaz rozszerzającej wykładni np. funkcjonalnej (wyrok TK dot. NBP)
• poziom prawa miejscowego – samorząd terytorialny i terenowe organy administracji rządowej → na podstawie i w granicach oważnień ustawowych → niezupełne zamknięcie źródeł prawa, gdyż ustawodawca może określać jakim organom lokalnym ma przysługiwać ta kompetencja.
• Akty prawa wewnętrznego – ich istota to ograniczony zakres obowiązywania → tylko jednostki podległe.

Akty prawa wewnętrznego mają otwarty charakter w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym (wymienione są tylko uchwały RM i ministrów) → mogą być rozszerzane też w drodze ustawy.

Akty prawa wewnętrznego wg art. 93 K.:

• mogą być adresowane tylko do jednostek organizacyjnie podległych;
• nie mogą działać na „zewnątrz”, tzn. nie może być podstawą decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych odmiotów.
• mogą być wydawane tylko na podstawie ustawy (lub konstytucji jak uchwały RM).
• muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem i podlegają sądowej kontroli (TK – uchylić, inne sądy – odmowa zastosowania)

„Podległość” – szerokie rozumienie wg TK – 2 wyroki stwierdzające, że podległość istnieje jeśli wynika z konstytucji, np. „NIK podlega Sejmowi”, „NBP jest centralnym bankiem państwa” → niebezpieczeństwo zbliżenia się do sfery aktów prawa powszechnie obowiązującego.  Podział na akty prawa powszechnie obowiązującego i akty prawa wewnętrznego jest podziałem dychotomicznym, tzn. nie istnieje trzecia kategoria aktów normatywnych. W szczególności nie można stwierdzić istnienia kompetencji do wydawania aktów władczych, jeżeli uprawnienie to jest niezbędne dla realizacji zadań publicznych nałożonych ustawą na określone podmioty.