Student Prawa

Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego publicznego:

• normy prawa międzynarodowego mają w większości charakter norm względnie obowiązujących. Oznacza to, że na swój użytek dwa państwa lub grupa państwa mogą umówić się odmiennie. Istnieje wąska grupa norm bezwzględnie wiążących (imperatywnych, peremptoryjnych), z którymi inne normy prawa międzynarodowego nie mogą być sprzeczne.
• brak centralnego (nadrzędnego) ustawodawcy; same podmioty prawa międzynarodowego (przede wszystkim państwa) tworzą normy prawne, które je wiążą. Podstawą obowiązywania prawa międzynarodowego jest zgoda państw.
• brak obowiązkowego sądownictwa międzynarodowego (aby sąd międzynarodowy lub arbitraż mógł sprawę rozstrzygać potrzebna jest na to zgoda stron sporu);
• brak zorganizowanego aparatu przymusu;

Cechy charakterystyczne prawa wewnętrznego:

• normy prawa wewnętrznego mają charakter norm powszechnych (dotyczą wszystkich obywateli);
• obowiązek tworzenia aktów prawnych przez wyznaczonego ustawodawcę, oraz ich nadzór i kontrola przez wyznaczone organy;
• sądownictwo stoi na straży praw obywateli;
• scentralizowany aparat przymusu, który zawsze stoi na straży prawa,

Podmioty prawa międzynarodowego można podzielić na:

• pierwotne (będące podmiotami przez sam fakt istnienia)
• wtórne albo pochodne (ich podmiotowość wynika z uznania ich przez podmioty pierwotne)
• pełne
• niepełne (zakres podmiotowości ograniczony do określonych czynności)
• suwerenne (podejmujące decyzje niezależnie od innych podmiotów)
• niesuwerenne

Za podmioty prawa międzynarodowego uznaje się:

• państwa (jako jedyne są podmiotami pierwotnymi, pełnymi i suwerennymi)
• Stolicę Apostolską, jako głowę kościoła rzymsko-katolickiego (mogącą też występować jako Państwo-Miasto Watykan o cechach podobnych państwu)
• Suwerenny Zakon Kawalerów Maltańskich (utrzymujący stosunki dyplomatyczne z państwami, np. z Polską od 1990)
• organizacje międzynarodowe (wtórne, niepełne, niesuwerenne)
• niesuwerenne terytoria zależne (np. tzw. minipańtwa, u których za stosunki międzynarodwe odpowiadają państwa, np. Monako i Francja, Liechtenstein i Szwajcaria, San Marino i Włochy, czy Andora będąca de iure republiką feudalną Francji i biskupstwa Sao de Ugel w Hiszpanii i zobowiązana do corocznej symbolicznej daniny)
• partyzanci i strony walczące uznanie za stronę walczącą wymaga spełnienia następujących wymogów:
• należy sprawować władzę nad określonym terytorium
• posiadać władzę, będącą w stanie utrzymywać ew. stosunki dyplomatyczne
• przestrzegać konwencji i praw wojennych
• niestosowanie się do któregoś z powyższych wyklucza możliwość uznania za stronę walczącą. Partyzanci i strony walczące (również narody) sprawujące władzę nad danym terytorium, mogą dążyć do utworzenia tam państwa - do tego czasy określa się je jako państwa in statu nascendi (łac. w trakcie powstawania, rodzenia)
• narody (wg art. 1 Karty Narodów Zjednoczonych narody mają prawo do samostanowienia, tym samym mogą być podmiotami prawa międzynarodowego niezależnie od tego czy dążą o utworzenia państwa - np. Polska i Czechy w 1917-1918)

Zagadnienie przymusu – W prawie międzynarodowym nie ma scentralizowanego aparatu przymusu, przymus istnieje ale w innych formach niż w prawie wewnętrznym. Każde państwo indywidualnie lub wspólnie z innymi państwami może występować w niezbędnych przypadkach w obronie naruszonego prawa, stosując wobec państw naruszających prawo różne środki przymusu, odpuszczalne i uznane przez prawo międzynarodowe.

Przymus indywidualny – miał miejsce do powołania Ligi Narodów, był wykonywany przez poszczególne państwa, występujące niekiedy zbrojnie o dotrzymanie zobowiązań międzynarodowych.

Przymus zbiorowy = ONZ – instytucja międzynarodowa dysponująca prawem stosowania przymusu. ONZ nie wykluczając indywidualnego lub zbiorowego użycia siły dla odparcia zbrojnego ataku, ONZ a podstawie decyzji Rady Bezpieczeństwa może zastosować środki przymusu wobec państwa, które dopuściło się zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju lub aktów agresji. ONZ stosuje sankcje w obronie pokoju lub celem jego przywrócenia. Rodzaje sankcji stosowanych przez prawo międzynarodowe:

• sankcje natury psychologicznej – stwierdzenia naruszenia prawa i napiętnowanie naruszającego prawo przez światową opinię publiczną;
• sankcje natury odwetowej – stosowanie indywidualnie przez państwo pokrzywdzone lub zbiorowo przy udziale innych państw;
• sankcje zorganizowane – stosowane przez samego pokrzywdzonego lecz przez właściwy organ międzynarodowy;