Student Prawa

Nieco z dala, choć nie bez ścisłego związku z głównymi nurtami ideowymi w ruchu robotniczym drugiej polowy XIX w.kształtował się anarchizm. Podstawowa teza anarchistów głosiła, iż źródłem wyzysku społecznego jest nie klasowy podział społeczeństwa, lecz istnienie państwa. To właśnie państwo jest wielkim winowajcą odpowiedzialnym za zło; oparte na wyzysku stosunku ekonomiczne i społeczne nie są niczym innym jak wytworem działalności organizacji państwowej. Droga do wyzwolenia jednostki wiedzie  zatem przez zniesienie państwa oraz ustanowienie ustroju bezpaństwowego, wolnego od przymusu; opartego na związkach producentów i konsumentów. Podstawowymi składnikami doktryny anarchizmu były: zasada bezwzględnej – skrajnie pojętej – wolności jednostki i wynikający z niej indywidualizm, dalej – wiara w dobroć natury ludzkiej, woluntaryzm ( tendencje do traktowania woli ludzkiej jako motoru wszelkich poczynań człowieka ), wreszcie idealistyczne pojmowanie historii. Zasady te prowadziły do totalnej wrogości wobec instytucji państwa, również państwa socjalistycznego. socjalistycznego anarchizmie zderzały się różne tendencje i kierunki. Z uwagi na koncepcję struktury społeczeństwa bezpaństwowego i stosunek do własności można w nim wyodrębnić trzy główne nurty: anarchoindywidualizm, anarchokolektywizm i anarchokomunizm.