Student Prawa
Pojęcie i ogólna charakterystyka praw rzeczowych ograniczonych
Powstanie i wygaśnięcie praw rzeczowych ograniczonych oraz sytuacja prawna osób, którym te prawa przysługująŹródłem praw rzeczowych(unormowania wynikają z całego systemu) mogą być w szczególności następujące zdarzenia prawne:
Pojęcie o funkcja społeczno-gospodarcza użytkowania wieczystegoW poprzednim brzmieniu przepisów o użytkowaniu wieczystym, miało ono być pomocą udzielaną przez państwo budownictwu mieszkalnemu i mogło obciążać tylko grunty które miały charakter miejskich i należące do państwa. Później ustawodawca odstąpił od tych założeń. Tak więc wraz z rezygnacją jedności państwowej ustawodawca przyjął obecnie w art. 232 KC, że nie każda nieruchomość państwowa może stać się przedmiotem użytkowania wieczystego, lecz tylko taka, która jest własnością skarbu państwa(i tylko grunty położone w granicach administracyjnych miasta i grunty nie leżące w tych granicach ale pod warunkiem, że są włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta i przeznaczone do realizacji zadań jego gospodarki)., samorządu terytorialnego lub jego związkom. Podmiotem według znowelizowanych przepisów może być osoba fizyczna i osoba prawna(poprzednio osoba fizyczna i spółdzielnie mieszkaniowe). Użytkowanie wieczyste obecnie ma taki cel, żeby użytkownik używał gruntu mu przekazanemu w określonym celu, a niewykonanie tego celu może powodować nawet rozwiązaniem umowy. Unormowanie instytucji użytkowania wieczystego jest dokonane dwutorowe mianowicie w kodeksie cywilnym(art. 232-241 i 243) i ustawie o gospodarce nieruchomościami. Ponadto tę materie regulują unormowania bardziej szczegółowe, wykonawcze w stosunku do ustawy, jednak istniejące regulacje prawne nie są wyczerpujące więc często stosuje się przepisy w drodze analogii , regulujące inne instytucje prawne. Roszczenia uzupełniająceRoszczenia uzupełniające mają za zadanie usuwanie negatywnych skutków, wywołanych przez inną osobę w majątku właściciela. Należą do nich:
Ogólna charakterystyka ochrony własnościCywilistyczna ochrona własności należy do tego typu ochrony petytoryjnej, przez którą rozumie się ochronę prawa. (posesoryjna chroni stan faktyczny przysługuje posiadaczowi i właścicielowi występującemu jako posiadacz).
Zniesienie WspółwłasnościPrzez zniesienie współwłasności KC rozumie likwidację stosunku prawnego łączącego współwłaścicieli.(dział spadku w przypadku spadku, podział w przypadku majątku wspólnego małżonków)
Prawna regulacja odrębności lokaliPrzesłanki wydzielenia lokalu jako samodzielnej nieruchomości: jPrzedmiotem własności może być tylko lokal o różnym, przeznaczeniu a nie tylko lokal mieszkalny jWyodrębnienie jest dopuszczalne bez względu na, czy właściciel, ma korzystać z niego wraz z rodziną czy osobiście, czy lokal ma być przeznaczony do celów komercyjnychZasiedzenie i przemilczenieZasiedzenie Przedmiotem nabycia przez zasiedzenie mogą być tylko prawa rzeczowe. (tylko te prawa, z którymi wiąże się władztwo nad rzeczą[można nabyć przez zasiedzenie udział we współwłasności]).Udziały współwłaścicieliUdział wyraża zakres uprawnień właściciela względem rzeczy wspólnej i jest określony odpowiednio ułamkiem. Prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim współwłaścicielom niepodzielnie, udział natomiast należy wyłącznie do współwłaściciela. Wielkość udziału wynika zazwyczaj z tytułu, który stał się podstawą współwłasności(w razie niemożności ustalenia stopnia, ustawa wprowadza domniemanie równości współudziału). Każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody współwłaścicieli. Istnieją od tej zasady jednak pewne wyjątki: R w razie sprzedaży przez właściciela udziału nieruchomości rolnej pozostałym współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu, jeżeli p[rowadzą gospodarstwo na wspólnym gruncie R rozporządzenie udziałem w przedmiocie spadkujest dopuszczalne tylko za zgodą współwłaścicieli R rozporządzanie własnością w współwłasności przymusowej i gruntowej podlega istotnym ograniczeniom właściciel nie może obciążać rzeczy w sposób, który ingerowałby we własność współwłaścicieli Pojecie, rodzaje i ogólna charakterystyka współwłasnościPodzielność prawa własności – możność bycia właścicielem jednej „rzeczy” przez kilka osób. Współwłasność można podzielić według różnych kryteriów i tak do różnych form współwłasności należą:Czy własność można skutecznie nabyć tylko od właścicielaCo do zasady to własność można nabyć skutecznie tylko od właściciela lecz istnieją dwa wyjątki: Czy do ważności umowy konieczne jest zachowanie odpowiedniej formyM nieruchomości – do umów dotyczących przeniesienia własności nieruchomości, jak tez umów zobowiązujących do dokonania takich czynności niezbędne jest w polskim prawie zachowanie formy aktu notarialnego.
Czy umowa przenosząca własność jest czynnością prawną przyczynową czy oderwanąKodeks cywilny przewiduje w art. 156 w odniesieniu do umowy o przeniesienie własności zasadę przyczynowości.
Czy umowa zobowiązująca sama przenosi własnośćZ teoretycznego punktu widzenia na przeniesienie własności w drodze umowy składają się dwie odrębne umowy: zobowiązująca i rozporządzająca. Polski kodeks cywilny przyjął jednak w swoim art. 155 tzw. Zasadę podwójnego skutku tzn., że umowa zobowiązująca przenosi własność chyba, że:
Nabycie i utrata własności – charakterystyka ogólnaRóżne sposoby nabycia własności nie są tylko określone w prawie cywilnym ale także administracyjnym, publicznym i karnym.
Podmiot i przedmiot oraz przestrzenne i czasowe granice własnościKażdy podmiot może być właścicielem. (od tej zasady są jednak wyjątki: w zasadzie właścicielem nieruchomości nie może być cudzoziemiec). Przedmiot – przedmiotem własności może być tylko rzecz, a więc przedmiot materialny. Z takim określeniem przedmiotu nie zawsze zgodna jest terminologia. Terminem własności określa się tez również niektóre prawa do innych dóbr aniżeli rzeczy lub ogół uprawnień do zorganizowanych zespołów produkcyjnych. Przestrzenne granice własności – problem ten dotyczy tylko nieruchomości. W zasadzie przestrzenne granice nieruchomości są ograniczone przez jej społeczno-gospodarcze przeznaczenie, ta zasada nie uchybia prawom wód i prawom górniczym i lotniczym. Czasowe granice prawa własności w świetle obowiązującego ustawodawstwa własność jest prawem bezterminowym, może natomiast dojść do własności terminowej z woli stronna podstawie czynności prawnej{definitywnie wykluczona własność gruntowa}(własność budynków należących do użytkownika wieczystego przechodzi na właściciela gruntu wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego). |
Pojęcie i funkcja społeczno-gospodarcza użytkowania oraz zasady wspólne dla wszystkich przepisów użytkowaniaPoczątkowo(od Rzymu) użytkowanie miało charakter alimentacyjny tzn. było ustanawiane dla zapewnienia egzystencji,
Roszczenia z tytułu nakładówkodeks uprawnienia z tego tytułu normuje a w art. 226, 227 i 231 Jako zasadę kodeks przyjmuje, że właściciel jest zobowiązany zwrócić nakłady posiadaczowi jednak podobnie jak w roszczeniach uzupełniających zakres tej odpowiedzialności jest zależny od dobrej wiary lub jej braku po stronie posiadaczaRoszczenie windykacyjne i negatoryjneRoszczenie windykacyjne – roszczenie o wydanie rzeczy wypływające z prawa własności(są to warunki konieczne), gdy właściciel jest pozbawiony jej posiadania, jest tu obojętne jak doszło do takiego stanu rzeczy.
Korzystanie z rzeczy wspólnejW zależności od źródła uregulowania można mówić o: korzystaniu ustawowym – jeśli współwłaściciele korzystają z rzeczy wspólnej tak jak mówi ustawa korzystanie umowne –jeśli sposób korzystania z rzeczy wspólnej określa umowaPojęcie własności lokali i rozwój ustawodawstwaWedług zasad ogólnych lokal jest częścią składową nieruchomości gruntowej, na mocy odpowiednich przepisów o własności lokali zostaje z tego reżimu wyłączony.
Własność lokali w spółdzielniach mieszkaniowychTe materie uregulowano w ustawie z 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych stosuje się tez odpowiednie przepisy z ustawy o własności lokali(umowa o zakup lokalu, udziałw nieruchomości wspólnej) Własność lokalu mieszkaniowego lub użytkowego w budynku wzniesionym przez spółdzielnię można nabyć: ò w trybie dostarczenia przez spółdzielnię lokalu w takiej formie prawnej. Najpierw spółdzielnia i człowiek ubiegający się o jej członkostwo zawierają umowę o budowę lokalu, i inne postanowienia odnoszące się głównie do wkładu lokatora w budowę. Umowa taka musi być zawarta w formie pisemnej, ustanowienie odrębnej własności lokalu powinno w takiej umowie być wymienione jako causa rozporządzenia w zawieranej następnie umowie. ò w trybie przekształcenia we własność przysługującego dotychczas spółdzielczego własnościowego bądź lokatorskiego prawa do lokalu(nie musi być członkiem spółdzielni). Osobie która posiada powyższe prawa i spełni odpowiednie warunki(głównie finansowe) i zgłosi żądanie(oparte o obowiązki ustawowe spółdzielni o ustanowienie odrębnej własności lokalu ) przysługuje roszczenie o ustanowienie na jego rzecz odrębnej własności tego lokalu W spółdzielniach mieszkaniowych nie ma wspólnoty mieszkaniowej, a zarząd nieruchomością wspólną jest uregulowany odmiennie, a sprawuje go ex lege spółdzielnia mieszkaniowa. W stonkach z osobami trzecimi związanych z wykonywaniem zarządu nieruchomością wspólną spółdzielnia występuje we własnym imieniu. Właściciele lokali są zobowiązani uczestniczyć, w formie opłat świadczonych spółdzielni, nie tylko w ponoszonych przez nią wydatkach(chodźmy nie byli jej członkami). Szczególny reżim, któremu podlega odrębna własność lokali w budynku wybudowanym przez spółdzielnię mieszkaniową ustaje ex lege po spełnieniu dwóch przesłanek:
Inne przewidziane w kodeksie cywilnym wypadki nabycia i utraty własności zrzeczenie się własności – do zrzeczenia się własności nieruchomości wymagane jest jednostronne oświadczenie woli właściciela wyrażające taka wolę , złożone w formie aktu notarialnego, taka nieruchomość staje się własnością gminy, chyba że przepis szczególny wskazuje innego beneficjenta. Gmina ponosi odpowiedzialność za obciążenia gruntu.Zarząd rzeczą wspólnąPrzez zarząd rzeczą wspólna należy rozumieć podejmowanie wszelkich decyzji i dokonywanie wszelkiego rodzaju czynności dotyczących, przedmiotu wspólnego prawa, koniecznych zarówno w toku normalnej eksploatacji tego przedmiotu jak i w sytuacjach nietypowych.
czynności zachowawcze – czynności, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. Np. wytoczenie przeciwko osobie trzeciej powództwa windykacyjnego o zwrot rzeczy, wystąpienie z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości, sprzedaż rzeczy ze względu na możność jej szybkiego zepsucia się, rozebranie budynku grożącego zawaleniem się itp. Ograniczenia obrotu nieruchomościamiCzy dopuszczalność przeniesienia własności podlega ustawowym ograniczeniomUstawodawca ogranicza możliwość obrotu niektórymi artykułami ruchomymi jak np. wartości dewizowe, dzieła sztuki
Czy można przenieść własność z zastrzeżeniem warunku lub terminu nieruchomości – art. 157 własność nieruchomości nie może być przeniesiona z zastrzeżeniem warunku lub terminu()można natomiast zawżeć umowę zobowiązaniową z zastrzeżeniem warunku lub terminu, o przeniesienie nieruchomości
Czy do przeniesienia własności wystarcza samo zawarcie umowyUmowa o przeniesienie własności ma charakter realny gdy: R przedmiotem umowy są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku R gdy chodzi o rzeczy przyszłe R gdy zbycia dokonuje nieuprawniona osoba a nabywca jest w dobrej wierzePrzeniesienie własnościWśród przepisów regulujących przeniesienie własności możemy wyróżnić: [ przepisy wspólne dla nieruchomości i ruchomości(155 i 156) [ przepisy dotyczące tylko nieruchomości(157 - 168) [ przepisy dotyczące tylko ruchomości (155, 169 - 170) Stosunki sąsiedzkieZ faktu sąsiedztwa nieruchomości wynika ich wzajemna zależność, w szczególności prawidłowe korzystanie z nieruchomości wymaga nieraz ingerencji w sferę praw sąsiada, z reguły takie zależności powstają między sąsiadującymi nieruchomościami, czasami dotyczy to tez gruntów nie sąsiadujących miedzy sobą bezpośrednio.
Treść prawna własnościWedług tradycyjnego poglądu prawo własności wynika ze stosunku własności, jaki istnieje między właścicielem a innymi podmiotami. Inny pogląd odrzuca istnienie stosunku własności, przyjmując, że prawo własności znajduje swe źródło w odpowiednich normach prawa przedmiotowego. Niezależnie jednak od poglądu wyróżniamy stronę pozytywną(przysługującą właścicielowi) i negatywną(zobowiązująca wszystkie inne podmioty do nienaruszania własności). Pozytywna W polskim KC nie ma tradycyjnej triady uprawnień właściciela(posiadania, pobierania pożytków, używania). KC wymienia uprawnienia, ale traktuje je jako uprawnienia podstawowe(niezamknięty zbiór) i jako podstawowe uprawnienia wymienia się:
[ korzystanie z rzeczy: ò posiadanie rzeczy ò używanie rzeczy ò pobieranie pożytków ò dyspozycja faktyczna(prawo do przetworzenia, zużycia, lub zniszczenia) [ rozporządzanie rzeczą ò uprawnienie do wyzbycia się rzeczy ò uprawnienie do obciążenia rzeczy Negatywna właściciel może korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób(inne podmioty mają obowiązek nie ingerowania w sferę uprawnień właściciela)[od tej zasady KC i inne przepisy przewidują wyjątki]. Granice prawa własności są nakreślone w całym systemie , co powoduje, że nominalnie nieograniczone prawo do władania rzeczą jest dość ograniczone na gruncie przepisów szczególnych; ograniczenia te mają z reguły charakter negatywny zabraniają właścicielowi korzystania ze swego prawa w określonych przypadkach Ograniczenia prawa własności wynikają z: Przepisów ustaw – art. 140 – granice własności wyznaczają nie poszczególne przepisy, lecz całokształt obowiązującego ustawodawstwa. (np. 142[wyższa konieczność], 144-154 [służebności], 231 [utrata własności na rzecz posiadacza]) zasad współżycia społecznego społeczno-gospodarczego przeznaczenia rzeczy – tak samo jak zasady współżycia społecznego stanowi kategorię, która zarówno określa sposób wykonywania konkretnego prawa własności jak i kształtuje jego treść |