Student Prawa
Systematyka doktryn
1) Doktryny reakcyjne, głoszące konieczność restauracji stosunków
feudalnych tam, gdzie zostały one już obalone. oraz utrzymanie ich w krajach, które znajdowały się w przededniu burżuazyjnej rewolucji. Teoretycznymi podstawami, wspierającymi ich program były m.in. swoista romantyczna historiozofia, pojęcie narodu jako organicznej więzi pokoleń, romantyczny solidaryzm, kultu stanowego i absolutnego państwa, wreszcie skrajny katolicyzm.
2) Doktryny kompromisu z przemianami burżuazyjnymi, dostrzegając
konieczność ustępstw wobec kapitalizmu i mieszczaństwa, ale opowiadające się za utrzymaniem reform w ramach państwa starego typu i przy utrzymaniu gospodarczych pozycji starych grup rządzących. Celem tego nurtu było osiągnięcie takiego kompromisu, który by utrzymywał przewagę elementów feudalnych. Punktem wyjścia była tu obawa przed rewolucyjnym przekształceniem starych struktur; środkiem urzeczywistniającym je miała być tzw. pruska droga do kapitalizmu. Nurt ten reprezentowała przede wszystkim niemiecka szkoła historyczna z Fryderykiem Karolem Savigny’m na czele.
3) Doktryna kompromisu z pozostałościami ancien regime’u, zakładające
utrzymanie niektórych instytucji starego, przedrewolucyjnego systemu ( np. zachowanie zasady monarchicznej ), ale już w ramach państwa nowego typu. Ten nurt wyrażał konflikt mieszczańsko – szlachecki w państwach, w których rewolucja obaliła ustrój feudalny, ale w których pozycja obalonych klas ziemiańskich była nadal silna i znajdowała instytucjonalny wyraz w ustroju politycznym. Tak więc we Francji.
4) Doktryny liberalno – burżuazyjne, które stawały już jednoznacznie na
gruncie państwa i społeczeństwa kapitalistycznego. Liberalizm był najbardziej reprezentatywną doktryną tego okresu; wyrażał zwycięstwo szczytów posiadającego mieszczaństwa i zwycięstwo burżuazyjnej koncepcji państwa. Elementy profeudalne, aczkolwiek i w tej doktrynie widoczne były jednak tutaj składnikiem drugoplanowym. Klasyczny liberalizm polityczny rozwinął się przede wszystkim w dwóch krajach – w Anglii i Francji. Najwybitniejszymi postaciami tego nurtu byli Jeremy Bentham i John Stuart Mill.
5) Doktryny egalitarne, demokratyczne, które – inspirowane przez ruch
robotniczy, wzrastający w siłę w rezultacie postępu kapitalizmu – znajdowały na Zachodzie wyraz przede wszystkim w ideologii socjalizmu utopijnego.
Ideologia bonapartyzmuBonapartyzm to nowa ideologia polityczna, choć bynajmniej nie przeciwstawna ideologii rewolucji mieszczańskiej.
Doktryny polityczne wielkiej rewolucji francuskiej. Zasady roku 1789Opat Emmanuel J. Sieyes pytał w tytule słynnej broszury: Kim jest stan trzeci? I odpowiadał: Należy przez stan trzeci rozumieć ogół tych obywateli, którzy należą do wspólnego porządku.
Oświecenie w Polsce - Polscy jakobiniWystąpienia księdza Franciszka Jezierskiego. Jezierski ostro krytykował magnaterię i szlachtę jako odpowiedzialnych za katastrofę Polski. Naród polski to lud; posiadacze nie są zgodni, by być jego obywatelami.
Oświecenie w Polsce - Reformy okresu stanisławowskiegoKołłątaj. Najwybitniejszym teoretykiem obozu reform był ksiądz Hugo Kołłątaj ( 1750 – 1812 ). Modelem kołłątajowskiego państwa była dziedziczna monarchii konstytucyjnej.
Radykalizm mieszczański demokracji - Teoretyk drobnomieszczaństwaInaczej niż liberałowie, Rousseau zachęcał do ingerowania w sferę wielkiej własności; ograniczenie wolności bogacenia się było skierowane przeciwko wielkim fortunom. Rousseau występował jako patron drobnego mieszczaństwa i drobnej wytwórczości. Radykalizm mieszczański demokracji - Etapy rozwoju ludzkościPierwotny człowiek nie czuł potrzeby życia społecznego; żył w izolacji i bez trudu zaspokajał swe skromne wymagania.
Liberalizm w Anglii. Smith.Wybitnymi jego teoretykami byli William Blackstone ( 1723 – 1780 ) oraz Henry S.I. Bolingbroke ( 1778 – 1751 ), którzy dali początek koncepcji rządów gabinetowych i posunęli naprzód naukę o roli partii politycznych. Syntezy dokonał Adam Smith.
Rozwój zasad liberalizmu politycznego - Diderot. Denis Diderota) Diderot. Denis Diderot ( 1713 – 1784 ) – główny redaktor Wielkiej encyklopedii stanowiącej podsumowanie osiemnastowiecznej wiedzy o świecie, sam syn rzemieślnika ( Wolter był szlachcicem ) , stworzył koncepcję bardziej radykalną/
Liberalizm arystokratyczny. Montesquieu - Podział władzyW każdym państwie – stwierdził Monteskiusz – istnieją trzy pola aktywności, którym odpowiadają trzy władze: prawodawcza, wykonawcza i sądowa.Liberalizm arystokratyczny. Montesquieu - Wolność. Zasada umiarkowaniaHistorycyzm i racjonalizm były podstawowymi założeniami metodologicznymi monteskiuszowskiej doktryny. Umożliwiały one sformułowanie tezy, że wartość ludzkich prawa bywa zawsze względna.Liberalizm arystokratyczny. Montesquieu - Kryzys ideologii absolutyzmu we FrancjiOŚWIECENIE - Ideologia absolutyzmu oświeconegoAbsolutyzm oświecony przyjął wiele wątków filozofii oświecenia. Nawiązał do doktryn prawa natury, wykorzystał elementy utylitaryzmu, posłużył się argumentacją racjonalistyczną, tak wątłą – jak pamiętamy – w tradycji absolutyzmu klasycznego.
Ideologia złotej wolności w Polsce - Zasada demokracji szlacheckiejNarodziny politycznego liberalizmu. Locke - Teoria umowy społecznejKonstrukcja umowy społecznej ustanawiającej państwo była też u Locke’a diametralnie przeciwstawna hobbesowskiej .Narodziny politycznego liberalizmu. Locke - Sławna rewolucjaPo śmierci Cromwella załamał się ustrój protektoratu. Brak energicznego przywódcy, a nade wszystko zrealizowanie podstawowych celów rewolucji sprawiły, że możliwa stała się restauracja monarchii. |
Ideologia jakobinówWyrażały ją: konstytucja francuska z 1793 r. ( tzw. jakobińska ), wystąpienia na forum nowego, wybranego w powszechnym głosowaniu parlamentu – Konwentu Narodowego oraz konkretne środki działania przedsiębrane przez jakobińskich przywódców.
Doktryna polityczna rewolucji amerykańskiejLiberalizm amerykański stracił swą „chemicznie nieskazitelną” postać w toku samej rewolucji, kiedy to na szczytach hierarchii społecznej zarysowały się istotne różnice zdań w kwestiach pojmowania poszczególnych jej składników.
Oświecenie w Polsce - StaszicW dziedzinie ustroju politycznego domagał się Staszic wzmocnienia centralnej władzy państwowej, reformy sejmu walnego ( m.in. zniesienia liberum veto), reformy systemu podatkowego, licznej i sprawnej armii narodowej oraz zniesienia elekcji tronu.
Oświecenie w Polsce - Projekty reform w czasach saskichPierwszy poważniejszy projekt reformy ustroju napisał Stanisław Karwicki. Karwicki odrzucał powszechne przekonanie, że państwo polskie jest tworem doskonałymRadykalizm mieszczański demokracji - Zwierzchnictwo luduIstotną cechą suwerenności władzy ludu jest jej niezbywalność. Zwierzchnictwo ludu to wykonywanie woli powszechnej i nieodzowny warunek jej faktycznej realizacji.Radykalizm mieszczański demokracji. Rousseau.Rousseau. Jean Jacques Rousseau ( 1712 – 1778 ). Jego największym dziełem jest Umowa społeczna ( 1762 ). Umowa społeczna była logicznym wyciągnięciem wniosków z tez początkowych rozpraw. Rozwój zasad liberalizmu politycznego - VoltaireU Woltera oświecony władca, przyjaciel filozofii i protektor filozofów sam miał być promotorem likwidacji absolutyzmu; on ma zreformować państwo w duchu angielskim; on sam ma zrezygnować z władzy nieograniczonej na rzecz umiarkowanej.Liberalizm arystokratycznyLiberalizm arystokratyczny. Montesquieu - Systematyka ustrojów państwowychMonteskiusz dokonał systematyki i oceny znanych mu ustrojów politycznych. Kryterium systematyki były: natura rządu oraz jego zasada.Liberalizm arystokratyczny. Montesquieu - Duch prawU źródeł doktryny tkwił głęboki relatywizm. Wyrażał się on w przekonaniu, że życie społeczne powinien przenikać duch praw.OŚWIECENIE - Postęp filozofii prawa. Humanitaryzm prawniczyOświecenie przyniosło poważny postęp refleksji prawniczej. Racjonalizm i empiryzm XVIII stulecia sprzyjały „uczłowieczeniu” prawoznawstwa.
OŚWIECENIE - Tematy politycznej dyskusjiNarodziny politycznego liberalizmu. Locke - Liberalne państwoPrzesłanką umowy były elementy utylitaryzmu. Ustanowienie władzy państwowej nie mogło prowadzić do rezygnacji jednostki z jej naturalnych i tym samym niezbywalnych praw.
Narodziny politycznego liberalizmu. Locke - Stan natury. Prawo naturyJohn Locke ( 1632 – 1704 ) był autorem dzieł, które uznano z czasem za klasyczny wykład liberalizmu politycznego. Skupimy jednak uwagę na dwie rozprawy:Hobbes - Pochwała absolutyzmowiPaństwo jest absolutnym władcą jednostek, bowiem jest to logiczne następstwo umowy społecznej. |